Grona przemysłowe mogą być dla nas szansą

Rozmowa z Agatą Stahlberger, prawnikiem kancelarii Kaczor, Klimczyk, Pucher, Wypiór – Adwokaci Spółka Partnerska.

Czym jest klaster i jaki jest jego główny cel?

Klaster to znajdująca się w geograficznym sąsiedztwie grupa przedsiębiorców i powiązanych z nimi instytucji zajmujących się określoną dziedziną, połączona podobieństwami i wzajemnie się uzupełniająca. Klaster stanowią podmioty działające w ramach jednego terytorium, które konkurując jednocześnie współpracują ze sobą, tworząc sieć powiązań horyzontalnych i wertykalnych, stanowiących forum dla wymiany informacji i wiedzy. Wspólne działania podejmowane przez podmioty działające w ramach klastra mają na celu podniesienie konkurencyjności wszystkich przedsiębiorstw działających w jego ramach. Twórcą teorii klastrów był amerykański ekonomista Michael Porter, który publikując swoją książkę „The Competitive Advantage of Nations” zainspirował zarówno polityków, jak i przedsiębiorców do zastanowienia się nad możliwością podniesienia konkurencyjności gospodarki poprzez powoływanie do życia klastrów.

Co jest warunkiem niezbędnym dla funkcjonowania klastra?

Aby klaster mógł w pełni wykorzystać swój potencjał musi istnieć zależność pomiędzy przedsiębiorcami, jednostkami naukowymi oraz organami państwowymi i pozarządowymi. Taka współpraca rodzi forum dla intensywnej wymiany idei i informacji, co stanowi kluczowy element funkcjonowania klastra. Nie wszystkie środowiska (biznesowe, naukowe, państwowe/pozarządowe) są ze sobą w sposób proporcjonalny powiązane, jednak ich współpraca powinna być rzeczywista.

Co może zyskać biznes, wskutek powstania grona przemysłowego?

Korzyści płynące z funkcjonowania w strukturach klastra to przede wszystkim gwarancja wymiany doświadczeń i know-how. Ponadto współdziałanie sfery biznesu oraz sfery naukowej pozwala na bezpośrednie wykorzystanie wiedzy najlepszych specjalistów w tworzeniu nowoczesnych i konkurencyjnych produktów. Nie bez znaczenia jest fakt, że klastry przez wzgląd na większy potencjał produkcyjny i innowacyjny przyciągają większy kapitał inwestycyjny.

Czy nasz kraj w wystarczającym stopniu wspiera powstawanie klastrów? A może rząd w ogóle nie powinien się mieszać w takie inicjatywy?

Ośrodki współdziałania przedsiębiorców, jak i naukowców z przedsiębiorcami powstają najczęściej w sposób oddolny. To inicjatywa prywatnych i pozarządowych organizacji nierzadko stanowi o ich tworzeniu. Jednak wsparcie odpowiednich władz, zarówno centralnych, jak i lokalnych jest niezbędne. Raport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju („Local Economic and Employment Development. Business Clusters: Promoting Enterprise in Central and Estern Europe”) z 2005 r. wykazał, że polska polityka w zakresie wspierania klastrów jeszcze raczkuje.

Może my po prostu nie mamy warunków dla takich inicjatyw?

Nic bardziej błędnego. Wspomniany raport potwierdził jednocześnie, że w Polsce istnieje duży potencjał dla rozwoju klastrów. To instytucje, które winny wspierać takie działania, nie podjęły jeszcze odpowiednich inicjatyw. Warto dodać, że niejako w odpowiedzi na raport, we wrześniu 2006 r. został przyjęty pierwszy oficjalny dokument traktujący o tej tematyce. W dokumencie rządowym „Kierunki zwiększenia innowacyjności gospodarki na lata 2007 – 2013” znalazły się rekomendacje dla wsparcia wspólnych działań przedsiębiorców. Celem politycznym stało się podnoszenie świadomości przedsiębiorców z korzyści płynących ze współpracy zarówno z innymi przedsiębiorcami, jak i ośrodkami naukowymi. W realizacji celów zamieszczonych w tym dokumencie ma pomóc Program Operacyjny „Innowacyjna gospodarka 2007 – 2013”, którego beneficjentem stały się również grupy przedsiębiorców takie jak klastry, czy specjalistyczne ośrodki innowacyjności. W ramach tego programu możliwe jest dofinansowanie projektów mających na celu organizację szkoleń i doradztwa w zakresie powiązań kooperacyjnych.

Czy polityka wspierania klastrów – z polskiego punktu widzenia – to aktywność ograniczona do naszego podwórka czy może wykraczać również poza granicę naszego kraju?

Instytucje państwowe angażują się również w europejskie projekty wspierania ogólnoeuropejskich klastrów, takich jak Europejski Alians Klastrów PRO INNO. Wszelkie tego rodzaju inicjatywy mają na celu stworzenie międzynarodowego forum współpracy pomiędzy politykami oraz udzielanie wzajemnej wiedzy strategicznej dotyczącej wspierania lokalnych systemów produkcyjnych. Projekty te mają na celu wzajemną wymianę doświadczeń, która w przyszłości ma zaowocować dalszym rozwojem klastrów. Niemniej wspieranie przedsiębiorczości na poziomie regionalnym może przynieść wzrost konkurencyjności polskiej gospodarki. Instytucje państwowe powinny skoncentrować działania na wspieraniu inicjatyw kooperacji i współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami. Przykłady światowych klastrów, takich jak Dolina Krzemowa w Stanach Zjednoczonych, Plastikowa dolina we Francji czy Telecom City w Szwecji, jednoznacznie wskazują, że taki kierunek rozwoju może stanowić o sukcesie nie tylko konkretnych regionów, ale również o sukcesie gospodarki narodowej.