W ostatnich latach dużo zmieniło się w sferze świadomości ekologicznej Polaków. Zdaliśmy sobie sprawę z konieczności dbania o środowisko i własne otoczenie. Sporadyczne akcje ekologiczne już nam nie wystarczą, teraz pragniemy inwestycji długotrminowych, a najlepiej takich w naszym najbliższym otoczeniu. A zatem czy można wybudować dom, który będzie nie tylko funkcjonalny, ale i przyjazny środowisku? Czy stawianie budynków ekologicznych jest jedynie chwilowym trendem, czy może głosem rozsądku? Czy polskie prawo już teraz wspiera budownictwo typu green building?

Już nie tylko względy ekonomiczne, lecz wzrastająca dbałość o środowisko i nasze otoczenie leżą u podstaw inwestycji ekologicznych. Świadczy o tym zarówno zainteresowanie skrojonymi na dużą miarę inwestycjami ekologicznymi (np. inwestycje w odnawialne źródła energii – elektrownie wiatrowe, wodne czy na biomasę), jak i stopniowy wzrost konsumpcji dóbr, które w znacznie mniejszym stopniu sposób oddziałują na środowisko naturalne. Zaczęliśmy kupować paliwo, które zawiera mniej substancji zanieczyszczających, niż standardowe. Zamieniliśmy plastikowe torby, na papierowe. Staramy się zużywać mniej wody i energii. Wszystkie powyższe działania niewątpliwie świadczą o zmianie podejścia społeczeństwa na kwestię ochrony środowiska. Jednakże, czy możemy zrobić coś więcej? Owszem możemy - warto zwrócić uwagę na inwestycje w tzw. „zielone budownictwo” (green building).

Na początku warto wspomnieć o domach pasywnych, które zalicza się do tzw. domów ekologicznych. Co charakteryzuje domy pasywne? Przede wszystkim oddziałują one w mniej inwazyjny sposób na środowisko naturalne. Ich eksploatacja nie wymaga zużycia tak dużej ilości energii, jak to ma miejsce przy użytkowaniu standardowych budynków. Domy pasywne są budowane w taki sposób, by jak najmniej ciepła wydostawało się na zewnątrz. Jest to równoznaczne ze zwiększeniem izolacji ścian budynku i okien. Co interesujące, domy pasywne „wykorzystują” nie tylko energie słoneczną czy też wodną, ale również ciepło wydzielane przez domowników oraz to pochodzące z używanych na co dzień sprzętów domowych. Ponadto domy pasywne mogą być wyposażone w urządzenia, które w różny sposób pozyskują energię z zewnątrz, a zatem na przykład w popularne ostatnio panele słoneczne czy pompy ciepła. Przy budowie domu pasywnego należy pamiętać o tym, że tego rodzaju dom musi posiadać odpowiednią wentylację (mechaniczną), ponieważ jego poszczególne elementy konstrukcyjne nie pozwalają na swobodną wymianę powietrza.

„Zielona architektura” ma na celu zmniejszenie niekorzystnego oddziaływania budownictwa na środowisko, jak również na zdrowie człowieka. Może to nastąpić poprzez zmniejszenie zużycia energii, czy wody, jak również zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do środowiska. Istotnym argumentem za budowaniem domów pasywnych, jest fakt, że domy te są tańsze w utrzymaniu. Co prawda w rzeczywistości same koszty budowy domów pasywnych są wyższe niż standardowych budynków, jednakże na tego rodzaju inwestycje należy spojrzeć przyszłościowo i zwrócić uwagę na ich późniejszą eksploatacje. Nie jest przecież niczym zaskakującym fakt, że w najbliższym czasie ceny energii elektrycznej czy gazu będą rosnąć, a nie maleć. W związku z powyższym może warto już dziś zastanowić się nad oszczędnościami w tej dziedzinie życia.

Od wielu lat domy pasywne są budowane za naszą zachodnią granicą. Ponadto równie popularne są w Stanach Zjednoczonych. Aby „zielone budownictwo” mogło rozwijać się również w Polsce koniecznym jest stworzenie odpowiednich mechanizmów, w tym właśnie prawnych, wspierających inwestorów chcących budować w ekologicznym stylu. Na świecie istnieją programy, które poprzez różnego rodzaju instrumenty promują rozwój tego typu inwestycji. Programy te mają ten sam cel jednakże realizują go w różny sposób. Typową formą wspierania inwestycji typu green building jest redukcja lub całkowite zwolnienie z podatków oraz opłat od nieruchomości, budynków, które zachowują wysokie standardy proekologiczne. Tego rodzaju rozwiązania są szczególnie popularne za oceanem. Niewątpliwie zwolnienie z podatku od nieruchomości albo przyznawanie różnego rodzaju ulg podatkowych to niezwykle atrakcyjne, a jednocześnie proste, sposoby zwabienia niezdecydowanych inwestorów.

Inną formą wspierania tego typu inwestycji może być bezpłatna pomoc w przygotowaniu projektu proekologicznego budynku lub też bezpośrednia pomoc fachowców w czasie jej realizacji. W Polsce coraz częściej można trafić na architektów zajmujących się ekologicznym budownictwem, lecz nierzadko ich usługi są kosztowne i przekraczają możliwości samodzielnych inwestorów. Wykształcenie programów zapewniających wsparcie ekspertów w czasie realizacji inwestycji ekologicznych pozwoliłoby na ograniczenie kosztów procesu inwestycyjnego.

Rozwiązaniem mogą być również programy, które pośrednio wspieraj budowę ekologicznych domów, jak na przykład: dofinansowanie dla przydomowych elektrowni (wiatrowych, wodnych czy słonecznych), czy też utworzenie specjalnych funduszy, z których mogłyby być udzielane niskooprocentowane kredyty na budowę „zielonych” domów.

Innego rodzaju wsparciem dla inwestycji typu green building może być ułatwienie samego procesu budowlanego – zmiana przepisów prawa budowlanego czy tych regulujących planowanie przestrzenne. Przepisy regulujące w Polsce planowania i realizację inwestycji są na tyle skomplikowane i kosztotwórcze, że chociaż zielone inwestycje powinny korzystać z pewnych preferencji czy to w trakcie pozyskiwania pozwoleń na budowę czy to w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

Zalety „zielonego” domu dostrzeżono również w Polsce, jednakże pomimo wzrastającej świadomości ekologicznej to jednak ciągle aspekty finansowe grają pierwsze skrzypce, skutecznie odstraszając potencjalnych inwestorów. Brak istnienia w Polsce skutecznych programów wspierających ekologiczne budownictwo oraz przyjaznych ram prawnych, przy jednoczesnym braku odpowiednio wysokich środków finansowych po stronie inwestorów skutecznie hamuje rozwój tego rodzaju budownictwa. Sama świadomość ekologiczna już nie wystarczy, potrzebne są nam konkretne i szeroko zakrojone systemy wsparcia, które pozwolą na rozwój sektora green building a przede wszystkim łaskawsze podejście ustawodawcy do tematyki zielonego budownictwa. W tym celu warto wykorzystać pozarządowe organizacje, które w aktywny sposób wspierają rozwój zielonego budownictwa w naszym kraju – jak choćby pierwsze polska organizacja zajmująca się profesjonalnie tym tematem – Polish Green Building Council. Ponadto warto zwrócić uwagę odpowiedzialnych za środowisko polityków, by Ci skutecznie zajęli się kształtowaniem prawa (szczególnie z zakresu procesu inwestycyjnego oraz podatków) sprzyjającego „zielonemu” budownictwu.