Wspieranie odnawialnych źródeł energii elektrycznej zostało uznane w Dyrektywie 2001/77/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych (dalej OZE) za sprawę wysoce priorytetową, uzasadnioną potrzebą lepszego zabezpieczenia i zróżnicowania dostaw energii, ochrony środowiska i zwiększenia społecznej i ekonomicznej spójności. Zgodnie z tą dyrektywą państwa członkowskie UE zobowiązane są do wskazania krajowych celów indykatywnych w zakresie zużycia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii, tak aby udział energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w całej UE w roku 2010 wynosił 22,1% w ogólnym poziomie zużycia energii elektrycznej. Celem dla Polski jest osiągnięcie 7,5% energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych w łącznym zużyciu energii elektrycznej w roku 2010.
Celem tej dyrektywy jest wspieranie zwiększania udziału odnawialnych źródeł w produkcji energii elektrycznej na rynku wewnętrznym, jak również stworzenie podstaw do opracowania w przyszłości wspólnego wspólnotowego systemu w tym zakresie. Przedmiotem regulacji postanowień dyrektywy są przede wszystkim systemy wsparcia dla producentów energii z odnawialnych źródeł, zasady wydawania gwarancji pochodzenia energii oraz obowiązki informacyjne państw członkowskich. Postanowienia dyrektywy zostały transponowane do krajowego ustawodawstwa zarówno Polski, jak i Litwy, z tym iż w krajach tych zostały przyjęte różne systemy wspierania wzrostu produkcji energii z OZE, co zostanie bardziej szczegółowo opisane poniżej.

W polskim ustawodawstwie przyjęto system wsparcia produkcji energii z OZE oparty o handel „zielonymi certyfikatami” (świadectwami pochodzenia energii), a właściwie prawami majątkowymi wynikającymi ze świadectw pochodzenia energii. System ten jest oparty na dwóch założeniach: świadectwa pochodzenia mogą być zbywane, a określone podmiot mają obowiązek ich nabywania celem przedłożenia odpowiedniemu organowi państwa do umorzenia. instrumenty prawne, na których opiera się taki system wsparcia, określone są w prawie energetycznym oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki w sprawie zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii z 14 sierpnia 2008 roku.

Przepisy te nakładają na operatorów systemu przesyłowego i dystrybucyjnego będących sprzedawcami z urzędu obowiązek zakupu energii z OZE, a na przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się wytwarzaniem lub sprzedażą energii elektrycznej odbiorcom końcowym obowiązek uzyskania i przedstawienia do umorzenia odpowiedniej ilości świadectw pochodzenia energii z OZE. Przewidziano tez z jednej strony opłaty zastępcze na wypadek niewywiązania się z obowiązku przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, a z drugiej strony pewne zwolnienia z opłat, np. przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się wytwarzaniem energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii o łącznej mocy elektrycznej nieprzekraczającej 5 MW zwalnia się z opłat skarbowych za wydanie świadectwa pochodzenia, za wydanie koncesji, jak również za wpis świadectwa do odpowiedniego rejestru.

Oczywistym jest, iż zwolnienie z tych opłat ma niewielkie znaczenie. Najważniejszym instrumentem mającym na celu wsparcie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych jest stworzenie rynku zbytu tej energii poprzez nałożenie obowiązku zakupu zarówno takiej energii, pod rygorem nałożenia kary nawet do 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, jak i nabywania świadectw pochodzenia (pod rygorem zapłaty opłaty zastępczej oraz wspomnianej wyżej kary).

Jak wskazano wyżej możliwy jest handel prawami majątkowymi ze świadectw pochodzenia, które to prawa są towarem giełdowym w rozumieniu ustawy o giełdach towarowych. Handel ten może być oderwany od handlu samą energią z OZE. Zakres podmiotów zobowiązanych do nabycia energii z OZE różni się od zakresu podmiotów zobowiązanych do przedstawienia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki świadectw pochodzenia energii do umorzenia. Możliwa jest zatem sytuacja, iż przedsiębiorstwo energetyczne będzie zobowiązane do nabycia tylko świadectw pochodzenia, natomiast nie będzie miało obowiązku zakupu energii.
W takim modelu wsparcia produkcji energii z OZE odnawialne źródło energii generuje dwa rodzaje przychodów: ze sprzedaży samej energii, jak i ze sprzedaży praw majątkowych ze świadectwa pochodzenia tej energii.

Kolejnym instrumentem, który ma na celu wsparcie przedsiębiorców wytwarzających energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii, jest zwolnienie takiej energii z podatku akcyzowego. Przepisy podatkowe nie zawierają definicji odnawialnego źródła energii, zatem także na gruncie przepisów o podatku akcyzowym za źródło takie należy uznać źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania słonecznego, geotermalną, fal, prądów i pływów morskich, spadku rzek oraz energię pozyskiwaną z biomasy, biogazu wysypiskowego, a także biogazu powstałego w procesach odprowadzania lub oczyszczania ścieków albo rozkładu składowanych szczątek roślinnych i zwierzęcych.

Litewska ustawa o energetyce wymienia wspieranie rozwoju źródeł odnawialnych jako jeden z najważniejszych celów polityki energetycznej państwa. Na Litwie przyjęty jest inny niż w Polsce system wspierania rozwoju produkcji energii z OZE, a mianowicie system stałych cen określonych przez odpowiednią instytucję państwową, w danym przypadku - Komisję do spraw cen i kontroli energetyki. Zgodnie z przepisami wykonawczymi do ustawy o energetyce wsparcie produkcji energii elektrycznej przy wykorzystaniu energii, wiatru, promieniowania słonecznego, energii pochodzącej z biomasy oraz wytwarzanie energii w elektrowniach wodnych o mocy do 10 MW odbywa się poprzez odpowiednią regulację ilości i cen tej energii. Dystrybutorzy energii elektrycznej są zobowiązani do nabywania określonych ilości energii OZE po cenach urzędowych. Dopiero w razie przekroczenia przez producenta energii elektrycznej z OZE ilości podlegającej w danym roku sprzedaży według cen urzędowych nadwyżka energii może być sprzedana na wolnym rynku. W roku 2004 planowane było nabycie 71,4 GWh energii elektrycznej po cenach urzędowych, a w roku 2008 już 482,2 GWh.

Konsekwencją takiego systemu wspierania rozwoju produkcji energii z OZE jest brak możliwości handlu świadectwami pochodzenia. Świadectwa pochodzenia na Litwie służą tylko do potwierdzenia pochodzenia energii z OZE, podczas gdy w Polsce możliwy jest zarówno handel samą energią, jak prawami majątkowymi ze świadectw pochodzenia. Producenci energii z OZE są zobowiązani co miesiąc przedstawiać informacje o ilości wyprodukowanej energii, jak również danych nabywcy tej energii, jak również informacji czy energia ta była sprzedana po cenach urzędowych w ramach systemu wsparcia czy też na wolnym rynku, to jest na podstawie umów dwustronnych czy też w drodze aukcji.

Wydaje się też, że trudno będzie o wypracowanie wspólnego systemu wsparcia dla całej UE. System stałych cen jest stosowany w Niemczech i Danii, również w Czechach i Estonii przyjęto system gwarantowanych taryf. Kraje skandynawskie natomiast mają dobrze rozwinięty system „zielonych certyfikatów”.

Wsparciem dla producentów energii z OZE jest także możliwość korzystania z dotacji UE. W Polsce w ramach programu Infrastruktura i Środowisko, a dokładniej w ramach Działania 10.3 Rozwój przemysłu dla odnawialnych źródeł energii dostępnych jest w latach 2007-2013 91 mln euro. Z tym że dotacje w ramach tego działania są dostępne dla inwestycji, których wartość przekracza 20 mln zł. Unijne dotacje w ramach tego działania będą mogli uzyskać przedsiębiorcy, którzy chcą budować nowoczesne linie technologiczne, wytwarzające urządzenia do produkcji energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł odnawialnych oraz biopaliw i biokomponentów. Inwestorzy będą mogli także sfinansować budowę zakładów produkujących urządzenia do wytwarzania energii elektrycznej z wiatru, wody, biogazu i biomasy. Maksymalna wartość dofinansowania wynosi 30 proc. wydatków kwalifikowanych, ale nie więcej niż 30 mln zł. Wybór projektów odbywa się w trybie konkursu zamkniętego organizowanego przez Instytut Paliw i Energii Odnawialnej. Również na Litwie w ramach wsparcia strukturalnego UE w latach 2007-2013 możliwe jest otrzymanie dotacji m. in. na budowę nowoczesnych elektrowni, w których energia elektryczna będzie wytwarzana z OZE w wysokości do 18 mln litów (tj. ok. 18 mln zł), a przy tym maksymalna wartość finansowania może wynosić do 50% wszystkich wydatków. Wybór projektów odbywa się w trybie konkursów organizowanych Agencję wspierania przedsiębiorczości.

Podsumowując stwierdzić należy, iż każdy z tych krajów wspiera rozwój produkcji energii z odnawialnych źródeł energii, aczkolwiek użyto do tego instrumenty prawno-finansowe są oparte na różnych modelach wsparcia produkcji energii z OZE. Finansowe zaś wsparcie odbywa się poprzez dotacje z funduszy Unii Europejskiej. Przyszłość pokaże, który z wybranych przez te państwa modeli okaże się skuteczniejszy.