| |
|
|
| |
Kryteria oceny koncentracji przedsiębiorstw w prawie antymonopolowym Unii Europejskiej
2005-02-01 | Konrad Kohutek | Przegląd Prawa Handlowego nr 2/2005
| Od 1 maja 2004 r. obowiązuje rozporządzenie Rady WE nr 139/2004 z 20.01.2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw. [1] Jednocześnie z datą tą utraciła moc dotychczasowa regulacja służąca zapobieganiu powstawaniu koncentracji niezgodnych ze wspólnym rynkiem. [2] Artykuł poświęcony został ważnej regulacji rozporządzenia, jaką jest art. 2. Przepis ten określa podstawy weryfikacji koncentracji przez Komisję Europejską.
Wprowadzenie
Zgodnie z art. 4 rozporządzenia, koncentracje o wymiarze wspólnotowym podlegają zgłoszeniu Komisji Europejskiej (dalej Komisja). Obowiązkiem zgłoszenia objęte są zatem tylko takie zachowania przedsiębiorstw, które łącznie spełniają dwa warunki.
- Po pierwsze, zachowania te muszą stanowić „koncentrację” w rozumieniu art. 3 rozporządzenia.
Przepis ten zawiera szeroką definicję koncentracji, nakazując traktować za taką wszelkie przypadki uzyskania trwałej kontroli nad całym lub częścią jednego lub więcej innych przedsiębiorstw.[3] Koncentrację stanowi również fuzja dwóch wcześniej samodzielnych przedsiębiorstw, a także utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa (joint venture), które w sposób trwały pełni wszystkie funkcje samodzielnego podmiotu gospodarczego.
- Po drugie, koncentracja ta musi mieć wymiar wspólnotowy.
O spełnieniu tego warunku decyduje przekroczenie przez łączne obroty przedsiębiorstw4
uczestniczących w koncentracji progów przewidzianych w art. 1. Koncentracje niemające wymiaru wspólnotowego nie są – co do zasady [5] – objęte zakresem zastosowania rozporządzenia i stąd też nie podlegają zgłoszeniu Komisji.
Zarówno art. 3, jak i art. 1 rozporządzenia mają bez wątpienia istotne znaczenie. Przepisy te wyznaczają bowiem zakres stosowania rozporządzenia. Ramy tematyczne niniejszego opracowania nie pozwalają jednak na bliższe przedstawienie zawartych w nich unormowań. Prezentuje się w nim z pewnością nie mniej ważną regulację rozporządzenia, jaką jest art. 2. Przepis ten określa podstawy weryfikacji koncentracji przez Komisję; ma zatem decydujące znaczenie w zakresie ustalenia zgodności danej koncentracji ze wspólnym rynkiem.
I Wyróżnienie kryteriów oceny koncentracji
Artykuł 2 zawiera unormowania dotyczące oceny koncentracji (appraisal of concentrations; Beurteilung von Zusammenschlüssen). Przewiduje on kryteria, którymi kieruje się Komisja, dokonując badania koncentracji przedsiębiorstw. Konstrukcja powołanego przepisu pozwala na wyróżnienie dwóch kategorii kryteriów, na podstawie których weryfikowana jest zgodność koncentracji ze wspólnym rynkiem:
- kryterium podstawowe,
- kryteria dodatkowe (pomocnicze).
Treść kryterium podstawowego wywnioskować można z art. 2 ust. 1 (zdanie wstępne) oraz art. 2 ust. 2 i 3. Jest nim zgodność koncentracji z celami rozporządzenia. Zasadniczym celem rozporządzenia (podobne jak całego wspólnotowego prawa antymonopolowego [6]) jest ochrona niezakłóconej (skutecznej) konkurencji na wspólnym rynku. [7] Koncentracja, która uniemożliwia lub znacznie utrudnia realizację tego celu, powinna być uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem i stąd niedopuszczalną (zob. pkt V). Za kryteria pomocnicze należy traktować te, które wymienione zostały w art. 2 ust. 1 lit. „a” i „b” (zob. pkt III). Artykuł 2 zawiera nadto (w ust. 4 i 5) szczególne kryteria dotyczące tzw. koncentracji o charakterze koordynacyjnym (zob. pkt IV).
II Kryterium podstawowe
1. Wprowadzenie nowego, podstawowego kryterium oceny koncentracji
Treść art. 2 ust. 2 i 3 pozwala na konkretyzację podstawowego kryterium oceny koncentracji. [8]
Dawne rozporządzenie (nr 4064/89) jako podstawowy warunek uznania koncentracji za zgodną ze wspólnym rynkiem uznawało brak utworzenia lub wzmocnienia na jej skutek pozycji dominującej na wspólnym rynku (jego znacznej części). Ocena koncentracji opierała się na tzw. „teście dominacji” (dominance test; Marktbeherrschungstest). W praktyce Komisji i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości warunek ten i tak z upływem czasu był coraz szerzej rozumiany. Pojęciem pozycji dominującej obejmowano nie tylko indywidualne działania przedsiębiorcy, ale rozciągano ją także na tzw. wspólne dominacje (joint dominance; collective dominance), występujące na rynkach duopolistycznych lub oligopolistycznych. Także takie działania mogły bowiem odnosić niekorzystne dla konkurencji skutki. Mając to na względzie, prawodawca europejski wyszedł z założenia, że niecelowe jest zawężanie zasadniczego kryterium oceny koncentracji do uzyskania (nieuzyskania) lub wzmocnienia (niewzmocnienia) pozycji dominującej wskutek koncentracji. W związku z tym zdecydował się przyjąć szersze kryterium tej oceny w postaci „znaczącego przeszkodzenia skutecznej konkurencji” na rynku (lub znacznej jego części). Tego rodzaju kryterium stosowane jest w prawie amerykańskim jako przesłanka badania koncentracji przedsiębiorstw – tzw. „SLC (Substantial Lessening of Competition) – Test”. [9] Przedmiotowe kryterium – wymagające dokonania tzw. „testu antykonkurencyjnych skutków” koncentracji (anticompetitive effects of concentration) – umożliwia objęcie szerszego kręgu zachowań przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji. W szczególności obejmuje ono także tego typu skutki, które zachodzą na rynkach oligopolistycznych, czyli takich, na których przedsiębiorstwo uczestniczące w koncentracji nierzadko nie mogłoby być traktowane jako mające pozycję dominującą w stosunku do innych przedsiębiorstw (zwłaszcza z tej przyczyny, iż jest ono znacznie większe od konkurentów pod względem ekonomicznym). Nowe kryterium pozwala brać pod uwagę także takie transakcje (jak np. nabycie niezależnego przedsiębiorstwa, fuzja dwóch konkurujących spółek), które bez wątpienia mogą negatywnie oddziaływać na konkurencje na rynku, lecz zarazem wskutek nich nie dochodzi do utworzenia czy wzmocnienia pozycji dominującej.
Wprowadzenie nowego zasadniczego kryterium oceny koncentracji powinno sprzyjać efektywniejszej realizacji celów rozporządzenia. Nowy „test koncentracji” pozwoli nadto uwzględnić Komisji także tzw. jednostronne efekty (unilateral effects) koncentracji, polegające w szczególności na wzroście cen wskutek wyeliminowania lub ograniczenia (przez zawartą transakcję) istniejącego powiązania konkurencyjnego, dzięki któremu ceny na rynku były dotychczas utrzymywane na relatywnie niewysokim poziomie.
2. Wykładnia „testu antykonkurencyjnych skutków” koncentracji
Znaczące (nie-)przeszkodzenie skutecznej konkurencji jest klauzulą generalną. Jej interpretacja opiera się przede wszystkim na analizie poszczególnych kryteriów ekonomicznych. [10] W preambule do rozporządzenia wskazuje się, iż powyższy zwrot powinien być interpretowany jako wykraczający poza pojęcie dominacji jedynie odnośnie do antykonkurencyjnych skutków koncentracji, wynikających z nieskoordynowanych zachowań przedsiębiorstw, które nie miałyby pozycji dominującej na rynku. [11]
Kwestią zasadniczą pozostaje więc ustalenie, czy po dokonaniu koncentracji zachowana zostanie skuteczna konkurencja [12] na rynku (lub jego znacznej części), czyli taka, która zapewnia konsumentom (a także innym przedsiębiorcom) wystarczający wybór ofert (wystarczające zróżnicowanie podaży). [13] Taki stan rzeczy warunkuje samodzielność podejmowania decyzji gospodarczych przez szeroko rozumianych „nabywców” (przedsiębiorców i konsumentów). Samodzielność ta jest zatem fundamentem skutecznej konkurencji. [14] Skuteczna konkurencja przynosi konsumentom sporo korzyści (takich w szczególności jak: niskie ceny, wysokiej jakości produkty, duży wybór produktów i usług, innowacje). Dokonując kontroli koncentracji, Komisja powinna zapobiegać takim koncentracjom, które mogłyby pozbawić konsumentów (a także klientów – będących przedsiębiorcami) wspominanych korzyści poprzez znaczne wzmocnienie siły rynkowej firm. [15] Z powyższego można zatem zasadnie wnioskować, iż ochrona skutecznej konkurencji stanowi podstawowy cel regulacji rozporządzenia. Pozytywna odpowiedź na wskazaną (kilka zdań wcześniej) kwestię oznacza, że koncentracja powinna być uznana zgodną ze wspólnym rynkiem.
Komisja wyróżniła dwa zasadnicze sposoby przeszkodzenia skutecznej konkurencji (zwłaszcza przez stworzenie lub wzmocnienie pozycji dominującej).
Jest nim znaczące (nie-)przeszkodzenie skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części. Kryterium to jest nowym, zasadniczym kryterium oceny koncentracji, które w takiej konstrukcji wprowadzone zostało dopiero w rozporządzeniu nr 139/2004.
- Pierwszy z nich (stanowiący efekty nieskoordynowane; zwane także efektami „jednostronnymi”) polega na wyeliminowaniu istotnych ograniczeń, wynikających z konkurencji w jednym lub większej liczbie przedsiębiorstw, co w rezultacie prowadzi do wzrostu siły rynkowej, bez odwoływania się do działania skoordynowanego.
- Drugi sposób przeszkodzenia skutecznej konkurencji polega na zmianie charakteru konkurencji w taki sposób, że przedsiębiorstwa, które poprzednio nie koordynowały swoich działań, stają się obecnie zdecydowanie bardziej skłonne je koordynować i podnosić ceny lub też w inny sposób utrudniać skuteczną konkurencję. Koncentracja może również ułatwić koordynację – uczynić ją bardziej stabilną lub bardziej skuteczną – w przypadku przedsiębiorstw, które dokonywały koordynacji przed koncentracją (efekty skoordynowane). [16]
Komisja określiła także czynniki, które mogą wpływać na powstanie znaczących efektów nieskoordynowanych wskutek koncentracji. Do czynników tych należą: duży udział w rynku łączących się przedsiębiorstw; istnienie bliskiej konkurencji pomiędzy przedsiębiorstwami uczestniczącymi w koncentracji; ograniczone możliwości klientów w zakresie zmiany dostawcy; brak prawdopodobieństwa zwiększenia dostaw przez konkurentów w przypadku wzrostu cen; utrudnienie ekspansji konkurencji przez przedsiębiorstwo powstałe w wyniku koncentracji, wyeliminowanie znaczącej konkurencji przez koncentrację.[17]
Z kolei wywołanie efektów skoordynowanych może na niektórych rynkach być związane z utrzymywaniem cen powyżej poziomu konkurencyjnego. Na innych rynkach koordynacja może zmierzać do ograniczania produkcji czy też nowego potencjału na rynku. Przedsiębiorstwa mogą również koordynować swoje zachowania przez podział rynku, np. według regionów geograficznych, czy też cech charakterystycznych klientów lub przez rozdzielanie kontraktów na rynkach z nadwyżkami kupna.[18] Wystąpienie efektów skoordynowanych stanowi utrudnienie skutecznej konkurencji, gdy efekty te mają charakter trwały. Komisja określiła warunki trwałości (stabilności) koordynacji. [19] Zastrzeżono zarazem, iż koordynacja nie może być uznana za trwałą, jeśli konsekwencje uchylania się od warunków koordynacji nie będą wystarczająco poważne, aby przekonać przedsiębiorstwa dokonujące koordynacji, iż przestrzeganie przedmiotowych warunków leży w ich interesie. [20] Zaistnienie efektów koordynacyjnych uzależnione jest od tego, aby działania przedsiębiorstw niekoordynujących swoich zachowań oraz potencjalnych konkurentów, jak również klientów, nie zagrażały wynikowi, który ma być osiągnięty dzięki koordynacji. [21] Wskazane sposoby przeszkodzenia skutecznej konkurencji odnoszą się jedynie do koncentracji horyzontalnych. Tylko takich koncentracji dotyczą bowiem wspomniane wytyczne.[22]
3. Test dominacji
W praktyce uzyskanie dominacji po dokonaniu koncentracji pozostanie najczęstszym scenariuszem, pociągającym za sobą antykonkurencyjne skutki na rynku lub jego znacznej części. [23] Fakt, iż stworzenie lub umocnienie pozycji dominującej stanowi główną formę przeszkody dla skutecznej konkurencji – która mogłaby powstać w wyniku koncentracji – potwierdza także Komisja w cytowanych wyżej wytycznych. Mając powyższe na względzie, prawodawca europejski nie zrezygnował także w rozporządzeniu nr 139/2004 z przesłanki stworzenia lub wzmocnienia pozycji dominującej wskutek koncentracji. Komisja w znacznej części przypadków będzie więc przeprowadzać test dominacji. Podkreślenia jednak wymaga, iż uzyskanie (wzmocnienie) pozycji dominującej oznacza jedynie przykład sytuacji, której wystąpienie ułatwia ocenę, czy w danym przypadku doszło do znaczącego przeszkodzenia skutecznej konkurencji. Jak wyżej wskazano (zob. pkt II.1), zaistnienie tej okoliczności nie stanowi już warunku koniecznego do stwierdzenia, czy koncentracja jest (lub nie) zgodna ze wspólnym rynkiem. Przeprowadzenie przez Komisję tzw. testu dominacji nie jest zatem aktualnie formalną i zarazem bezwzględnie konieczną przesłanką oceny koncentracji.
Pojęciu pozycji dominującej w kontekście kontroli koncentracji nie powinno nadawać się innego znaczenia niż temu, jakie przyjmuje się dla oceny w przedmiocie nadużywania takiej pozycji, czyli praktyki zakazanej na mocy art. 82 TWE. [24] O pozycji dominującej można mówić jedynie w przypadku, kiedy istnieje ona na określonym rynku, tzw. rynku relewantnym (właściwym). Podstawowe znacznie przy określaniu rynku relewantnego ma przede wszystkim rozróżnienie rynku właściwego produktowo oraz geograficznie. Problematyka dotycząca wyznaczania tych rynków wykracza poza ramy niniejszej publikacji. [25]
Za przedsiębiorcę posiadającego pozycję dominującą (na rynku relewantnym) uznawany jest podmiot mający władzę rynkową, która umożliwia mu niezależne działanie na tym rynku, bez poczucia zagrożenia ze strony konkurentów lub klientów, a w konsekwencji, która zapewnia mu prowadzenie autonomicznej strategii na rynku. [26] Tego rodzaju niezależność pozwala przedsiębiorcy przeciwstawić się skutecznej konkurencji. Jego zachowanie rynkowe jest w znacznej mierze ustalane jednostronnie.
Podstawowym kryterium dla stwierdzenia posiadania pozycji dominującej przez określonego przedsiębiorcę jest jego udział w rynku relewantnym. Duże udziały w rynku (równe lub większe niż 50%) mogą nawet stanowić samodzielny (wystarczający) dowód istnienia pozycji dominujące na rynku. [27] Na określenie wielkości udziału w rynku przedsiębiorcy zasadniczy wpływ ma wyznaczenie granic rynku relewantnego. Z reguły jednak udziały w rynku relewantnym danego przedsiębiorcy nie stanowią wyłącznego kryterium uznania, iż posiada on pozycję dominującą na tym rynku.
Istotną wskazówkę, bazującą wyłącznie na wielkości udziału w rynku, zawiera preambuła do rozporządzenia. Zgodnie z motywem 32 tej preambuły koncentracje przedsiębiorstw, których udział nie przekracza 25% ani na wspólnym rynku, ani na jego znacznej części, są dopuszczalne. [28] Taki ograniczony udział w rynku przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji nie przeszkadza skutecznej konkurencji (zob. pkt II.2).
III Kryteria dodatkowe (pomocnicze)
W art. 2 ust. 1 lit. „a” i „b” rozporządzenie wymienia również poszczególne (szczegółowe) kryteria, na podstawie których Komisja będzie mogła stwierdzić, czy koncentracja jest zgodna ze wspólnym rynkiem. W związku z tym, iż kryterium podstawowe oceny koncentracji zostało sformułowane w dość ogólny sposób, kryteria przewidziane w powołanych przepisach spełniają istotną rolę, jako że pozwalają konkretyzować treść kryterium podstawowego.
Wśród kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 lit. „a” wymieniono „potrzebę zachowania i rozwoju skutecznej konkurencji na wspólnym rynku z punktu widzenia struktury wszystkich danych rynków...” (na temat skutecznej konkurencji zob. wyżej pkt II.2). Wśród innych „danych rynków”, których struktura wymaga uwzględnienia, wymienia się różne rynki wyodrębnione na podstawie odmiennych kryteriów (np. rynek produktów, rynek wspólnotowy, rynek światowy, rynek krajowy, a także rynek regionalny oraz lokalny). W art. 2 ust. 1 lit. „a” jest również mowa o „rzeczywistej lub potencjalnej konkurencji ze strony przedsiębiorstw zlokalizowanych we Wspólnocie lub poza nią” jako kryterium, które ma zostać uwzględnione przy ocenie koncentracji.
Rzeczywista konkurencja [29] stanowi istotny czynnik w zakresie oceny koncentracji, w szczególności jeśli koncentracja zachodzi pomiędzy przedsiębiorcami będącymi dotychczasowymi konkurentami. Rzeczywista konkurencja, która pozostanie po dokonaniu koncentracji, powinna być oceniana zwłaszcza według liczby pozostałych konkurentów, czyli elementu determinującego wielość alternatyw w zaopatrzeniu w produkty i usługi po stronie konsumentów. [30] Jednym z istotniejszych czynników przy ocenie rzeczywistej konkurencji jest wielkość udziału w rynku uczestniczących w koncentracji przedsiębiorstw, a także ich (pozostałych na rynku) konkurentów. Oczywiście im większą „siłą ekonomiczną” dysponują konkurenci, tym bardziej należy oczekiwać, iż planowana koncentracja nie będzie stanowić istotnego zagrożenia dla skutecznej konkurencji. Różnica w wielkości udziałów, jakie w rynku właściwym posiadają przedsiębiorcy objęci koncentracją a udziałów ich konkurentów, stanowi więc istotny czynnik, pozwalający ocenić stan rzeczywistej konkurencji na tym rynku. Uzyskanie przez przedsiębiorstwo nawet znacznych udziałów na rynku relewantnym wskutek jego koncentracji nie powinno stanowić przeszkody dla skutecznej konkurencji, w przypadku gdy jego konkurenci nadal będą dysponować wysokim udziałem w tym rynku. W orzecznictwie
ETS uznano, iż uzyskanie w wyniku koncentracji udziałów w rynku 35% jest tolerowane (tj. nie powinno zagrażać skutecznej konkurencji) pod warunkiem, iż na rynku tym pozostaje czterech znaczących konkurentów, z których jeden dysponuje prawie 30%, a pozostali nieco poniżej 20% oraz 10% udziału w rynku. [31]
Potencjalna konkurencja [32] to taka, która mogłaby powstać w razie, gdyby nie doszło do koncentracji. Powstanie takiej konkurencji determinuje atrakcyjność dostępu do rynku, która może być ograniczona m.in. na skutek dokonanej koncentracji przedsiębiorstw na nim działających. Atrakcyjność dostępu do rynku nowego podmiotu musi być jednak oceniana również z uwzględnieniem oczekiwanego popytu, a także czasu oraz kosztów związanych z wejściem na rynek takiego podmiotu. Istnienie wysokich ograniczeń w dostępie do rynku niewątpliwie obniża perspektywy dla potencjalnej konkurencji; przeciwnie – im mniejsze są wspomniane ograniczenia, tym większe szanse dla rozwoju potencjalnej konkurencji. Na powstanie oraz rozwój potencjalnej konkurencji mogą mieć wpływ takie czynniki, jak: wzrost mocy produkcyjnej po stronie już istniejącego konkurenta; przestawienie produkcji na sąsiedni rynek produktów; wstąpienie na rynek całkowicie nowego konkurenta; import z innych rynków. Wszelkie te czynniki mogą ograniczać działania przedsiębiorstwa objętego koncentracją. [33]
W art. 2 ust. 1 lit. „b” wymienione zostały kolejne kryteria miarodajne dla oceny koncentracji. Zgodnie z tym przepisem Komisja przy ocenie koncentracji uwzględnia także: „pozycję rynkową zainteresowanych przedsiębiorstw oraz ich siłę ekonomiczną i finansową, możliwości dostępne dla dostawców i użytkowników, ich dostęp do zaopatrzenia lub rynków, wszelkie prawne lub inne bariery wejścia na rynek, trendy podaży i popytu w stosunku do właściwych dóbr i usług, interesy konsumentów pośrednich i końcowych oraz rozwój postępu technicznego i gospodarczego, pod warunkiem, że dokonuje się on z korzyścią dla konsumentów i nie stanowi przeszkody dla konkurencji”. Jako że bliższe omówienie każdego z wymienionych w cytowanym przepisie kryteriów nie jest możliwe w ramach niniejszego opracowania, poniżej przedstawiono tylko wybrane – zdaniem autora – ważniejsze z nich.
- Pozycja rynkowa przedsiębiorstwa [34] powinna być oceniana przede wszystkim opierając się na wielkości jego udziału w rynku (relewantnym). Na podstawie wielkości tego udziału możliwe jest dokonanie wstępnych ustaleń odnośnie do struktury rynku oraz znaczenia konkurencyjności zarówno przedsiębiorstw objętych koncentracją, jak też ich konkurentów. Zgodnie z wytycznymi 2004/C 31/03 Komisja – w celu dokonania analizy konkurencyjności – posługuje się zazwyczaj aktualnymi udziałami w rynku.35 Aktualne udziały w rynku powinny być tak zanalizowane, aby racjonalnie odzwierciedlały zmiany w przyszłości, np. związane z opuszczeniem rynku, wejściem na rynek lub ekspansją. [36] Udziały w rynku po połączeniu należy obliczać zgodnie z założeniem, iż udział ten przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji stanowi – po jej dokonaniu – sumę ich udziałów w rynku sprzed koncentracji. W przypadku gdy udziały w rynku były niestabilne (np. kiedy dla danego rynku charakterystyczne są duże, nierówne zamówienia), możliwe jest wzięcie pod uwagę także danych z przeszłości dotyczących udziałów. Zmiany w udziale w rynku w przeszłości mogą stanowić źródło przydatnych informacji o procesie konkurencyjności oraz o prawdopodobnym przyszłym znaczeniu konkurentów (np. przez wskazanie, czy firma zyskiwała, czy traciła udziały w rynku). W każdym wypadku Komisja interpretuje udział w rynku, biorąc pod uwagę prawdopodobne warunki na rynku, np. to, czy rynek ma charakter bardzo dynamiczny lub czy jest niestabilny ze względu na innowacje lub rozwój. [37]
- Obok udziału w rynku przedsiębiorstw innym czynnikiem, będącym istotnym kryterium w zakresie oceny struktury rynku oraz znaczenia konkurencyjności uczestników koncentracji i ich konkurentów, jest ogólny poziom koncentracji na rynku (wskazane czynniki wspólnie mają podstawowe znaczenie dla wykładni kryterium „pozycji rynkowej przedsiębiorstwa”). Stosowaną przez Komisję miarą poziomu koncentracji jest zazwyczaj wskaźnik koncentracji HHI (Herfindahl-Hirschman index). Wskaźnik ten oblicza się jako sumę kwadratów poszczególnych udziałów w rynku wszystkich przedsiębiorstw na rynku. Przykładowo rynek obejmujący pięć firm z udziałami w rynku relewantnym, odpowiednio: 40%, 20%, 15%, 15% i 10%, ma wskaźnik koncentracji HHI wynoszący 2550. Indeks koncentracji udziałów w rynku ma zakres od niemal zera (na rynku, na którym panują warunki zbliżone do konkurencji doskonałej) do 10 000 (w przypadku czystego monopolu). [38]
O sile ekonomicznej [39] przedsiębiorstwa decydują w szczególności takie czynniki, jak: zasoby technologiczne, wysoka zdolność produkcyjna, poziom jakości i technologii, szeroka różnorodność produkcji, wyłączny lub uprzywilejowany dostęp do kanałów dystrybucyjnych, wertykalna integracja. [40] Pod pojęciem siły finansowej [41] przedsiębiorstwa rozumie się całokształt środków oraz możliwości finansowych przedsiębiorstwa, w szczególności jego możliwości finansowania ze środków własnych lub obcych, a także jego dostęp do międzynarodowych rynków kapitałowych. Siła finansowa przedsiębiorcy pozwala mu na polepszenie swej oferty oraz ochronę jego pozycji rynkowej, zwłaszcza przez dodatkowe badania naukowe w danej dziedzinie oraz dalsze inwestycje. W wytycznych 2004/C 31/03 Komisja określiła, co należy rozumieć pod pojęciem siły rynkowej („wzmocnionej siły rynkowej”). Zdaniem Komisji, pojęcie to oznacza zdolność jednej lub więcej firm do opłacalnego podnoszenia cen, zmniejszania produkcji, wyboru lub jakości produktów i usług, zmniejszenie innowacyjności lub wpływanie w inny sposób na parametry konkurencji. Bez wątpienia zarówno siła ekonomiczna, jak i finansowa przedsiębiorcy determinuje jego siłę rynkową. Siła rynkowa wydaje się być pojęciem szerszym niż te dwa kryteria (wymienione w art. 2 ust. 1 lit. „b”). Przytoczona definicja z wytycznych Komisji powinna zatem także być brana pod uwagę przy ocenie komentowanych kryteriów. Znaczenie kryterium zarówno siły ekonomicznej, jak i finansowej przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji jest zależne od pozycji ekonomiczno-finansowej ich konkurentów. Jeśli zatem pozycja ta będzie silna i stabilna, przedmiotowe kryterium nie będzie już tak istotne dla oceny skutków koncentracji dla wspólnego rynku.
- Kryterium możliwości dostępnych dla dostawców i użytkowników (the alternatives available to suppliers and users; die Wahlmöglichkeiten der Lieferanten und Abnehmer) wymaga zbadania, czy konsolidacja producenta z dystrybutorem utrudni sprzedaż po stronie innego producenta. Przykładowo – przejęcie przez producenta znaczącego przedsiębiorstwa dystrybucyjnego może skutkować wyparciem z rynku innych przedsiębiorców będących dostawcami tego przedsiębiorstwa (przejętego). Z kolei możliwości dostępne dla użytkowników zmniejszają się w razie, gdy koncentracja zachodzi pomiędzy konkurującymi producentami. [42] Możliwości te są jednak zachowane, jeśli na danym segmencie rynku pozostaje przynajmniej jedno duże konkurujące przedsiębiorstwo, z którego oferty mogą skorzystać użytkownicy, a skutki koncentracji dodatkowo redukowane będą dzięki importowi konkurujących dóbr. [43] Wskazuje się, iż możliwości dostępne dla dostawców i użytkowników mogą zostać ograniczone także przez transakcje wyłącznej dostawy lub wyłącznego zakupu. [44]
- Dostęp do rynków zaopatrzenia lub zbytu (Access to supplies or markets; Zugang zu den Beschaffungs- und Absatzmärkten) ze strony dostawców (a także użytkowników). Ocenę tego kryterium determinują skutki, jakie koncentracja wywiera w aspekcie wertykalnym na dostęp do rynków zaopatrzenia oraz dostęp do rynków zbytu. Integracja wertykalna (tj. pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na różnych szczeblach produkcji) może być następstwem np. zawarcia długoterminowych umów o dostawę lub odbiór (towarów) bądź też istnienia szczególnych osobistych lub techniczno-organizacyjnych powiązań pomiędzy partnerami rynkowymi. Posiadanie tak ułatwionego dostępu do rynków zaopatrzenia lub zbytu poszerza przedsiębiorcy zakres jego możliwych zachowań konkurencyjnych na rynku. W każdym przypadku konieczne jest jednak ustalenie, czy ułatwiony dostęp przedsiębiorcy do wyżej wymienionych rynków dostarcza mu konkretnych, wymiernych korzyści. [45]
- Wszelkie prawne lub inne bariery wejścia na rynek (any legal or other barriers to entry; rechtliche oder tatsächliche Marktzutrittsschranken). Jako prawne bariery wejścia na rynek powinny być traktowane zarówno te, które wynikają z regulacji normatywnych (zazwyczaj ustawowych), jak i te, których źródłem są porozumienia (kontrakty) zawierane między przedsiębiorcami (tzw. lex contractus). Te pierwsze dotyczą sytuacji, w których bariery regulacyjne ograniczają liczbę uczestników rynku, np. przez liczbę pozwoleń; [46] obejmują one również taryfowe i pozataryfowe bariery w handlu. [47] Jako przykład prawnych barier dostępu do rynku o charakterze kontraktowym wymienić można ograniczenia wynikające z tzw. porozumień wertykalnych (zwłaszcza ustanawiające system dystrybucji wyłącznej). Dzięki nim określone przedsiębiorstwo uzyskuje lepszy dostęp do rynków zaopatrzeniowych lub rynków zbytów, co stanowi barierę wejścia na rynek przez innych przedsiębiorców. Jest to zarazem czynnikiem przyczyniającym się do powstania lub wzmocnienia pozycji dominującej tego pierwszego przedsiębiorstwa. Im mniejsze zatem bariery wejścia na rynek po stronie innych potencjalnych konkurentów, tym większe prawdopodobieństwo uznania, że dane podmioty („uczestniczące w koncentracji”) wskutek jej wykonania nie wzmocnią lub nie stworzą pozycji dominującej. Jeżeli zatem wejście na rynek jest wystarczająco łatwe, nie jest prawdopodobne, aby koncentracja niosła ze sobą znaczące ryzyko antykonkurencyjne.[48] Wejście na rynek jest trudniejsze, jeżeli przedsiębiorstwa obecne na rynku są w stanie utrzymać swoje udziały w rynku poprzez proponowanie długoterminowych kontraktów lub wprowadzanie ukierunkowanych obniżek cen z prawem pierwokupu dla tych klientów, których wchodzące na rynek przedsiębiorstwo próbuje zdobyć. [49]
Obok porozumień wertykalnych, do umownych barier dostępu do rynku należy zaliczyć np. kontraktowe ograniczenia w imporcie. Tego rodzaju ograniczenia wynikające z prawa publicznego są dopuszczalne jedynie w drodze wyjątku przewidzianego w art. 30 TWE lub z uwagi na tzw. wymogi konieczne. [50]
Wśród „innych” (tj. pozaprawnych) barier dostępu do rynku Komisja wskazuje przede wszystkim przewagę techniczną określonego przedsiębiorstwa. O jej istnieniu przesądzają takie czynniki, jak np.: preferencyjny dostęp do niezbędnego sprzętu, zasoby naturalne, innowacje, badania i rozwój, czy też prawa własności intelektualnej, sprawiające, iż ciężko jest jakiejkolwiek firmie skutecznie konkurować (jakkolwiek te ostatnie można by kwalifikować jako prawne bariery dostępu do rynku).51 Barierę ograniczającą wejście na rynek mogą stanowić także takie czynniki, jak korzyści skali i zakresu, sieci dystrybucji i sprzedaży. [52]
- Kryterium postępu technicznego i gospodarczego (technical and economic progress; technischer und wirtschaftlicher Fortschritt) nie stanowi typowego wskaźnika siły rynkowej określonego przedsiębiorcy (w odróżnieniu od większości innych – zawartych w art. 2 ust. 1 – kryteriów). Kryterium to wymaga udowodnienia, iż ograniczenie konkurencji wyjątkowo może prowadzić do większego postępu technicznego niż w przypadku, gdy konkurencja jest nieograniczona. Konieczne jest zatem zbadanie wszelkich pozytywnych oraz negatywnych skutków, które może pociągnąć za sobą koncentracja dla rozwoju technicznego i gospodarczego. Kryterium to nie służy stwierdzeniu, czy koncentracja może prowadzić do znacznego utrudnienia skutecznej konkurencji na wspólnym rynku (nie służy ono dokonaniu „testu antykonkurencyjnych skutków”; zob. pkt II.2). Stąd też możliwość (powiązana z ekonomiczną racjonalnością) uwzględnienia omawianego kryterium przy ocenie koncentracji została uzależniona od zastrzeżenia, iż rozwój techniczno-gospodarczy dokonuje się z korzyścią dla konsumentów. [53]
- Lista kryteriów przewidzianych w art. 2 ust. 1 nie jest wyczerpująca. W literaturze wymienia się także inne kryteria (które mogą mieć znaczenie dla oceny koncentracji), np. obecność silnej konkurencji na rynkach relewantnych, okoliczność, czy dany rynek znajduje się w fazie rozwoju, proces kształtowania się udziałów w rynku. [54] Do kryteriów wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. „a–b” nawiązuje także Komisja w wytycznych 2004/C 31/03. Zwraca w nich uwagę, iż nie zawsze konieczne będzie szczegółowe weryfikowanie każdego z tych kryteriów w celu oceny zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem. Analiza konkurencyjności w poszczególnych sytuacjach będzie raczej oparta na ogólnej ocenie możliwego do przewidzenia wpływu koncentracji w świetle odpowiednich czynników i warunków. Nie wszystkie z kryteriów wymienionych w art. 2 ust. 1 będą zatem właściwe dla każdej koncentracji.
IV Wspólne przedsiębiorstwo o charakterze koordynacyjnym
W rozporządzeniu wprowadzone zostało szczególne kryterium oceny koncentracji polegającej na utworzeniu wspólnego przedsiębiorstwa, które ma na celu lub skutkuje koordynacją zachowań konkurencyjnych samodzielnych przedsiębiorstw (art. 2 ust. 4); [55] o kryterium tym – niżej.
Artykuł 2 ust. 4 dotyczy tylko jednej z form koncentracji, a mianowicie „utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa” (creation of a joint venture; Gründung eines Gemeinschaftsunternehmens). Utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa ma stanowić koncentrację (w rozumieniu art. 3). Przyjąć zatem należy, iż chodzi tu o utworzenie takiego przedsiębiorstwa, które w sposób trwały spełnia wszystkie funkcje samodzielnego podmiotu gospodarczego [56] (art. 3 ust. 4). Pogląd przeciwny oznaczałby, iż utworzone przedsiębiorstwo miałoby charakter wyłącznie koordynacyjny, stanowiąc de facto jedynie formę kooperacji tych podmiotów – a zatem nie koncentrację. Takie zaś przypadki pozostają poza zakresem zastosowania rozporządzenia. Podlegają one ocenie na podstawie art. 81 TWE oraz przepisów rozporządzenia nr 1/2003 z 16.12.2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie przepisów o konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 TWE.
Artykuł 2 ust. 4 odnosi się zatem do szczególnego przypadku koncentracji w postaci utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa. Stosuje się go bowiem tylko do sytuacji, kiedy stworzenie takiego przedsiębiorstwa ma na celu lub skutkuje koordynacją zachowań konkurencyjnych przedsiębiorstw (chodzi tu o przedsiębiorstwa „założycielskie” – zazwyczaj spółki dominujące). Szczególny charakter omawianego przypadku polega na tym, iż rozporządzenie przewiduje dla niego inne kryterium oceny wskazanych zachowań podmiotów uczestniczących w koncentracji z punktu widzenia ich zgodności (lub niezgodności) ze wspólnym rynkiem. Artykuł 2 ust. 4 odsyła do kryteriów przewidzianych w art. 81 ust. 1 i 3 TWE (zob. niżej). Treść art. 2 ust. 4 [57] jednoznacznie wskazuje, że ocena koncentracji polegającej na stworzeniu wspólnego przedsiębiorstwa o charakterze koordynacyjnym powinna być dokonana wyłącznie opierając się na wyżej wymienionych kryteriach z TWE (a także przy uwzględnieniu czynników przewidzianych w art. 2 ust. 5, zob. niżej). Do oceny tego rodzaju koncentracji nie stosuje się zatem kryteriów ogólnych przewidzianych w art. 2 ust. 1 (zob. pkt 3–4). Przeciwnie, w przypadku gdy utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa (w rozumieniu art. 3 ust. 4) nie ma na celu lub nie skutkuje koordynacją zachowań konkurencyjnych przedsiębiorców, wówczas ocena dopuszczalności tego rodzaju koncentracji powinna być dokonywana tylko na podstawie ogólnych kryteriów (czyli tych przewidzianych w art. 2 ust. 1–3).
Artykuł 81 ust. 1 TWE nie definiuje wprawdzie samego pojęcia „koordynacji zachowań konkurencyjnych” przedsiębiorstw. Zawiera on jednak ogólne sformułowanie, określające kiedy porozumienia zawierane między przedsiębiorstwami są niezgodne ze wspólnym rynkiem (stanowią zatem zakazaną koordynację ich zachowań konkurencyjnych). Zdanie wstępne powołanego przepisu stanowi, iż niezgodne ze wspólnym rynkiem i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku. [58]
Biorąc pod uwagę kryteria przewidziane w cytowanym przepisie, należy – dla potrzeb oceny koncentracji – ustalić jej wpływ na handel między państwami członkowskimi, a także jej „zdolność” do zakłócenia konkurencji wewnątrz wspólnego rynku. Koordynacja zachowań konkurencyjnych przedsiębiorców, o której mowa w art. 2 ust. 4, może stanowić zarówno „porozumienie”, jak też i „uzgodnioną praktykę” w rozumieniu art. 81 ust. 1 TWE. Z praktycznego punktu widzenia nie ma jednak większego znaczenia zakwalifikowanie zachowań przedsiębiorców do jednej z wyżej wymienionych form kooperacji. W obu przypadkach mamy do czynienia z zakazanym zachowaniem o charakterze antykonkurencyjnym (i tym samym niezgodnym ze wspólnym rynkiem).
Artykuł 2 ust. 4 nakazuje uwzględnienie także kryteriów określonych w art. 81 ust. 3 TWE. Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie oznacza, iż dana forma kooperacji przedsiębiorstw (koordynacja ich zachowań konkurencyjnych) jest wyłączona spod zakazu (jest zatem zgodna ze wspólnym rynkiem). Na podstawie art. 81 ust. 3 TWE (oraz przy jego odpowiednim zastosowaniu do przypadku określonego w art. 2 ust. 4 rozporządzenia) wyróżnić można cztery przesłanki:
1) przyczynienie się przez koncentrację do wzrostu efektywności gospodarowania, zwłaszcza przez polepszenie produkcji lub dystrybucji;
2) przyniesienie wskutek koncentracji bezpośrednich korzyści konsumentom (zwłaszcza w postaci obniżki cen);
3) brak ograniczenia konkurencji ponad miarę wskutek koncentracji oraz
4) brak możliwości eliminowania konkurencji na istotnej części rynku przez przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji. Zgodnie z nowymi (tj. obowiązującymi od 1.05.2004 r.) regułami stosowania art. 81 ust. 3 TWE, to same przedsiębiorstwa uczestniczące w kooperacji mają ocenić, czy powyższe przesłanki zostały spełnione. [59] Reguły te nie mają jednak większego znaczenia dla potrzeb stosowania art. 2 ust. 4. W tym przypadku bowiem – czyli, kiedy koordynacja zachowań przedsiębiorstw polega na koncentracji przez utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa – oceny, czy przesłanki wyłączenia (kryteria zawarte w art. 81 ust. 3 TWE) zostały spełnione, dokonuje Komisja w ramach procedury badania koncentracji ogłoszonej jej zgodnie z art. 4 rozporządzenia.
- Obok kryteriów przewidzianych w art. 81 ust. 1 i 3 TWE rozporządzenie określa (w art. 2 ust. 5) także inne czynniki, które Komisja powinna wziąć pod uwagę przy ocenie wskazanych zachowań przedsiębiorców w art. 2 ust. 4. Pierwszy z tych czynników służy głównie ustaleniu, czy wspólne przedsiębiorstwo ma pełny zakres funkcji (spełnia zatem przesłankę podmiotową „samodzielności” określoną w art. 3 ust. 4 [60]). Drugi z nich nakazuje Komisji ustalenie, w jakim stopniu stworzenie joint venture o charakterze koordynacyjnym umożliwi przedsiębiorstwom założycielskim eliminowanie konkurencji w zakresie znacznej części produktów lub usług oferowanych na rynku relewantnym.
Artykuł 2 ust. 4 dotyczy nie tylko takiej koncentracji, która ma na celu koordynację konkurencyjnych zachowań przedsiębiorstw. Przepis ten odnosi się także do przypadku, kiedy koordynacja stanowi jedynie skutek koncentracji. Oznacza to, że same motywy działania stron są drugorzędne (w szczególności nie jest konieczne wówczas wykazanie, iż przedsiębiorcy celowo podjęli takie działania). Nie wyklucza to oczywiście konieczności istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy przyczyną (koncentracją) a skutkiem (koordynacją konkurencyjnych zachowań przedsiębiorstw). „Cel” lub „skutek” koordynacji, o którym mowa w art. 2 ust. 4, mają charakter alternatywny.
V Decyzje Komisji
Komisja podejmuje na podstawie art. 6 i/lub 8 – mając na względzie wskazane wyżej kryteria – decyzję w sprawie koncentracji przedsiębiorstw. W pierwszej kolejności zastosowanie znajdzie przepis art. 6, na podstawie którego Komisja może wydać trzy różne decyzje.
- Decyzję o stwierdzeniu niestosowalności rozporządzenia (art. 6 ust. 1 lit. „a”). Ma to miejsce w razie uznania przez Komisję, że koncentracja nie ma wymiaru wspólnotowego lub w razie, gdy w ogóle nie zachodzi koncentracja w rozumieniu art. 3.
- Decyzję o zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem (art. 6 ust. 1 lit. „b”). Decyzję tej treści Komisja wydaje, jeśli stwierdzi, że koncentracja nie wzbudza poważnych wątpliwości co do jej zgodności ze wspólnym rynkiem (czyli de facto jest zgodna z tym rynkiem). W odróżnieniu od pierwszej ze wskazanych decyzji, decyzja ta wydawana jest przez Komisję w przypadku, kiedy zgłoszona koncentracja podlega przepisom komentowanego rozporządzenia. W tej sytuacji Komisja musi zatem dokonać oceny koncentracji, stosując kryteria przewidziane w art. 2 (zob. wyżej). Ocena ta jest w tym przypadku niezbędna w celu stwierdzenia, czy zgłoszona koncentracja nie wzbudza poważnych wątpliwości co do jej zgodności ze wspólnym rynkiem.
- Decyzję o wszczęciu postępowania. Decyzja ta jest wydawana w razie stwierdzenia, iż koncentracja podlega przepisom rozporządzenia oraz wzbudza poważne wątpliwości co do jej zgodności ze wspólnym rynkiem (a jednocześnie planujące koncentrację przedsiębiorstwa nie dokonały stosowanych zmian usuwających te wątpliwości; zob. art. 6 ust. 2). Wspomniane wątpliwości powstają w razie zaistnienia zagrożenia, że dana koncentracja może przeszkodzić zachowaniu i rozwojowi skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części.
Cechą wspólną powyższych decyzji jest to, iż podejmowane są one w ramach pierwszej fazy postępowania w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (tzw. badani wstępnego [61]); przy czym druga faza tego postępowania (tzw. badanie zasadnicze) ma miejsce tylko w przypadku podjęcia przez Komisję decyzji o wszczęciu postępowania. W tej fazie Komisja, działając na podstawie art. 8, może uznać koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem bądź z nim niezgodną. Ta pierwsza decyzja jest podejmowana w razie, gdy Komisja stwierdzi, iż koncentracja spełnia kryteria ustanowione w art. 2 ust. 2 (koncentracja nie przeszkadza znacząco skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części) albo te ustanowione w art. 81 ust. 3 TWE [62] (zob. art. 8 ust. 1 i 2). Jeżeli koncentracja nie spełnia tych kryteriów, Komisja podejmuje decyzję o niezgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem (art. 8 ust. 3). Koncentracja taka nie może zostać dokonana (pod rygorem nałożenia przez Komisję grzywny na przedsiębiorstwa na podstawie art. 14 ust. 2 lit. „c”, a także nałożenia na nie nakazu podjęcia działań zmierzających do rozwiązania koncentracji i przywrócenia stanu sprzed jej dokonania (art. 8 ust. 4).
--------------------------------------------------
[1] W dalszej części opracowania powołanie numeru artykułu przepisu – bez podawania aktu prawa wspólnotowego, do którego należy – oznacza, że chodzi o rozporządzenie z 20.01.2004 r. nr 139/2004.
[2] Chodzi tu o rozporządzenie nr 4064/89 z 21.12.1989 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw.
[3] W przepisie tym zamieszczono także przykłady uprawnień, dzięki którym możliwe jest sprawowanie kontroli nad innym przedsiębiorstwem (np. własność, użytkowanie całości lub części aktywów przedsiębiorstwa; prawa przyznające decydujący wpływ na głosowanie w organach przedsiębiorstwa). Na temat tych uprawnień oraz pojęcia „uzyskania kontroli” nad innym przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 3 rozporządzenia 139/2004 zob. K. Kohutek, Przejęcie kontroli nad innym przedsiębiorstwem jako forma koncentracji w prawie antymonopolowym UE, „Gazeta Sądowa” 2004/10–11, s. 12–16.
[4] Obroty te są obliczane zgodnie z regułami określonymi w art. 5.
[5] Wyjątki zawarto w art. 4 ust. 5 oraz 22. Przepisy te przewidują mechanizmy pozwalające na objęcie regulacjami rozporządzenia także koncentracje niemające wymiaru wspólnotowego.
[6] Zob. art. 3 ust. 1 lit. „g” Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej zwany także TWE); zob. też art. 4 ust. 1 in fine Traktatu.
[7] Zob. motyw 2 preambuły do rozporządzenia.
[8] Zgodnie z art. 2 ust. 2 – koncentrację, która nie przeszkadzałaby znacząco skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części, w szczególności w wyniku stworzenia lub umocnienia pozycji dominującej, uznaje się za zgodną ze wspólnym rynkiem. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 3 – koncentrację, która przeszkadzałaby znacząco skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części, w szczególności w wyniku stworzenia lub umocnienia pozycji dominującej, uznaje się za niezgodną ze wspólnym rynkiem.
[9] R. Whish, Competition Law, London 2001. s. 491; M. Burgstaller, Österreichische Schule der Nationalökonomie und Europäische Fusionskontrolle w: „Juridikum” 2003/130; B. Kofler-Senoner, S. Scholz, Reform der Europäischen Fusionskontrollverordnung – der Vorschlag der Kommission w: „Österreichische Juristenzeitung” 2003/40.
[10] Zawierają je kryteria pomocnicze, zob. pkt III.
[11] Zob. motyw 25 preambuły do rozporządzenia.
[12] „effective competition”, „wirksamer Wettbewerb”.
[13] Zgodnie ze stanowiskiem ETS, o skutecznej konkurencji można mówić wówczas, gdy występuje tyle konkurencji, aby osiągnięte zostały cele Traktatu, a zwłaszcza, aby zbudowany został jeden rynek o charakterze wewnętrznym (sprawa 26/76 Metro I; Zb. Orz. 1977, s. 1875).
[14] T. Skoczny w: Prawo Unii Europejskiej. Prawo materialne i polityki, pod red. J. Barcza, Warszawa 2003, s. 186.
[15] Zob. pkt 8 Wytycznych Komisji w sprawie oceny horyzontalnego połączenia przedsiębiorstw na mocy rozporządzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (2004/C 31/03); dalej – wytyczne.
[16] Zob. pkt 22 wytycznych.
[17] Opis tych czynników, a także prawno-ekonomicznych okoliczności warunkujących ich wystąpienie, zawarto w pkt 27–38 wytycznych. Wymienione czynniki nie stanowią katalogu zamkniętego. Przeciwnie, Komisja zaznacza, iż często nie jest konieczne, aby dla wywołania efektów nieskoordynowanych jednocześnie zaistniały wszystkie z tych czynników (zob. pkt 26 wytycznych).
[18] Punkt 40 wytycznych.
[19] Sprawa T-342/99, Airtours przeciwko Komisji, (2002) Zb. Orz. II-2585, ust. 62; zob. pkt 41, a także 52–55 wytycznych.
[20] Punkt 52 wytycznych.
[21] Punkt 56 wytycznych; odnośnie do oceny prawdopodobnych efektów skoordynowanych, a także możliwości realizacji warunków koordynacji, zob. pkt 42–43 wytycznych.
[22] Zgodnie z tymi wytycznymi połączenie horyzontalne (koncentracja horyzontalna) przedsiębiorstw zachodzi w przypadku, gdy uczestniczące w niej przedsiębiorstwa są faktycznymi lub potencjalnymi konkurentami na tym samym rynku właściwym.
[23] Zob. też motyw 26 preambuły do rozporządzania, stanowiący, iż „znacząca przeszkoda w skutecznej konkurencji z zasady wynika z tworzenia lub umacniania pozycji dominującej...”.
[24] Zob. obwieszczenie Komisji z 9.12.1997 r. w sprawie definicji rynku właściwego w sprawie wspólnotowego prawa konkurencji; Dz. Urz. 1997 r., C 372, s. 5; a także M. Miersch, Kommentar zur EG-Verordnung Nr 4064/89 über die Kontrolle von Unternehmenszusammenschlüssen, „Neuwied” 1991, s. 28.
[25] Wypada w kwestii tej odesłać do stosownych pozycji z literatury, zob. np. E. Kulińska, „Rynek relewantny” w postępowaniu antymonopolowym w orzecznictwie europejskim, „Glosa” 2004/5, s. 19–21; I. Zużewicz w: Konkurencja, pod red. Z. Brodeckiego, Warszawa, s. 229–237.
[26] Sprawa T-102/96, Gencor przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1999, s. II-753; zob. też sprawy połączone C-68/94 oraz C-30/95, Francja i inne kraje przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1998. s. I-1375, § 221
[27] Sprawa T-221/95, Endemol przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1999, s. II-1299, oraz sprawa T-102/96, Gencor przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1999, s. II-753.
[28] Zob. też pkt 18 wytycznych.
[29] „actual competition”, „tatsächlicher Wettbewerb”.
[30] N. Gugerbauer, Handbuch der Fusionskontrolle (Kommentar zur Verordnung Nr 4064/89 über die Kontrolle von Unternehmenszusammenschlüsse), Wien 1995, s. 105.
[31] Sprawa Fiat Geotech/Ford New Holland; cyt. za N. Gugerbauer, Handbuch der Fusionskontrolle..., s. 105.
[32] „potential competition”, „potenzieller Wettbewerb”.
[33] N. Gugerbauer, Handbuch der Fusionskontrolle..., s. 108–109.
[34] „market position of the undertakings concerned”, „Marktstellung der beteiligten Unternehmen”.
[35] Na temat metod kalkulacji udziałów w rynku zob. także Obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku właściwego dla celów prawa konkurencji w obrębie Wspólnoty, Dz. Urz. C 372, 9.12.1997 r.
[36] Zob. sprawę COMP/M.1806 – Astra Zeneca/Novartis; cyt. za pkt 15 wytycznych.
[37] Zob. np. sprawa COMP/M.2256 – Philips/Agilent Health Care Technologies, oraz sprawa COMP/M.2609 – HP/Compaq (cyt. za pkt 15 wytycznych).
[38] Cyt. za pkt 16 wytycznych 2004/C 31/03. Dalsze informacje oraz wskazówki Komisji odnośnie do wskaźnika HHI zawierają także pkt 19–21 wytycznych.
[39] „economic power”, „ wirtschaftliche Macht”.
[40] N. Gugerbauer, Handbuch der Fusionskontrolle..., s. 113.
[41] „financial power”, „Finanzkraft”.
[42] Decyzja Komisji z 2.10.1991 r. w sprawie Aerospatiale-Alenia/de Havilland (Dz.Urz. WE z 1991 L 334/42).
[43] Sprawa 6/72 Europemballage/Continental Can przeciwko Komisji (Zb. Orz. 1973, s. 215).
[44] G. Drauz w: G. Drauz, D. Schröder, Praxis der europäischen Fusionskontrolle, Köln 1992, s. 67–68.
[45] M. Miersch, Kommentar..., s. 45.
[46] Sprawa IV/M.1430 – Vodafone/Airtouch, sprawa IV/M.2016 France Telecom/ Orange.
[47] Decyzja Komisji 2002/174/WE w sprawie COMP/M.1693 – Alcoa/Reynolds, Dz. Urz. L 58 z 28.2.2002 r.
[48] Punkt 68 wytycznych.
[49] Punkt 69 wytycznych.
[50] Zob. sprawa 120/78 Cassis de Dijon, Zb. Orz. 1979, s. 649.
[51] Punkt 71 wytycznych.
[52] Decyzja Komisji 98/327/WE w sprawie IV/M.833 – Coca Cola Company/ Carlsberg A/S, Dz. Urz. L 145 z 15.05.1998 r.
[53] T. Miersch, Kommentar..., s. 46.
[54] Zob. J. Sedemund, F. Montag w: Prawo gospodarcze Unii Europejskiej, pod red. M.A. Dausesa, Warszawa 1999, s. 815.
[55] Przepis ten został dodany do dawnego rozporządzenia z 1989 r. (nr 4046/89) w drodze jego nowelizacji (rozporządzeniem nr 1310/97 z 30.06.1997 r.). Jego regulację recypowano także w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu (nr 139/2004).
[56] Istotne wskazówki interpretacyjne dotyczące przesłanek posiadania statusu samodzielności gospodarczej zawarte zostały w Obwieszczeniu Komisji Europejskiej w sprawie pojęcia „wspólnych przedsiębiorstw o pełnym zakresie funkcji”, przewidzianego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 4064/89 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (98/C 66/01). Wskazówki te zachowują aktualność także na gruncie nowego rozporządzenia.
[57] ...such coordination shall be appraised in accordance with the criteria of Article 81(1) and (3) of the Treaty; ...wird eine solche Koordinierung nach den Kriterien des Artikels 81 Absätze 1 und 3 des Vertrags beurteilt.
[58] Przepis ten w drugiej części zawiera przykładowy katalog typowych zachowań przedsiębiorców, które mają charakter antykonkurencyjny.
[59] Zob. art. 1 ust. 2 cytowanego już wyżej rozporządzenia nr 1/2003; rozporządzenie to wprowadziło zasadę bezpośredniego stosowania systemu wyłączeń spod zakazu przewidzianego w art. 81 ust. 1 TWE.
[60] Zob. uwagi wyżej, a także pkt 14 obwieszczenia Komisji cyt. w przypisie 51.
[61] T. Skoczny w: Prawo..., s. 251.
[62] Kryteria te dotyczą przypadków koncentracji polegającej na utworzeniu wspólnego przedsiębiorstwa o charakterze koordynacyjnym.
powrót
|
|
|
|
