Wprowadzenie

Uprawnienie Komisji Europejskiej (dalej, Komisja) do nakładania kar na przedsiębiorców za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji (określają je art. 81 i 82 Traktatu[1]) stanowi jeden z podstawowych mechanizmów mających służyć zapewnieniu przestrzegania tych reguł. Komisja może nałożyć albo grzywnę (art. 23 rozporządzenia nr 1/2003[2]) albo okresową karę pieniężną (art. 24 rozporządzenia nr 1/2003), bądź obie z tych sankcji jednocześnie. Grzywna stanowi jednorazową uciążliwość finansową dla przedsiębiorcy za sam fakt naruszenia art. 81 lub 82 TWE[3], pełniąc funkcje represyjne, jak i prewencyjne. Z kolei okresowa kara pieniężna służy wymuszeniu na przedsiębiorcy zastosowania się do nakazu Komisji zaprzestania wspomnianego naruszenia[4].

Zgodnie z art. 23 i 24 rozporządzenia nr 1/2003 „Komisja może w drodze decyzji, nałożyć...” (grzywnę lub okresową karę pieniężną). Oznacza to, że wskazane sankcje finansowe są fakultatywne. Komisja powinna z nich skorzystać wówczas, gdy przestrzeganie art. 81 i 82 TWE nie będzie mogło zostać zapewnione za pomocą innych środków. Komisja dysponuje zatem swobodą uznaniową w zakresie oceny, czy w danym przypadku nałożyć karę, czy też nie. Komisja decyduje także w jakiej wysokości kara ta zostanie wymierzona (jakkolwiek w granicach określonych przez rozporządzenie; zob. niżej).


Wysokość kar

Rozporządzenie 1/2003 nie określa wysokości kar jakie mogą zostać nałożone na przedsiębiorców przez wskazanie określonych (maksymalnych i/lub minimalnych) kwot pieniężnych. Kary te nie mogą jednak przekraczać 10% całkowitego obrotu uzyskanego przez przedsiębiorcę w poprzedzającym roku obrotowym - w przypadku grzywny oraz 5% średniego dziennego obrotu w poprzedzającym roku obrotowym - w przypadku okresowej kary pieniężnej. Górna wysokość kary jest zatem de facto faktycznie nieograniczona; zazwyczaj im większy zakres (skala działalności) danego przedsiębiorcy, tym większa będzie kara. Kryterium ustalania górnej granicy kary nie stanowią dochody, lecz obroty przedsiębiorcy. Pod pojęciem obrotu rozumieć należy tak przychody przedsiębiorcy (ze sprzedaży towarów i/lub świadczonych usług), jak i zafakturowane koszty (koszty nabycia produktów lub półproduktów, koszty opakowania, transportu[5]). Fakt braku osiągnięcia dochodu przez przedsiębiorcę nie stanowi przeszkody w nałożeniu na niego kary. Uwzględnieniu podlega bowiem całkowity obrót przedsiębiorcy. Bez znaczenia jest także w jakich dziedzinach gospodarczych czy też na terytorium jakiego państwa obrót ten został uzyskany (może to być także obrót osiągnięty w krajach nie należących do Unii Europejskiej). Komisja powinna jednak – jako okoliczność przemawiającą za obniżeniem wysokości kary – uwzględnić fakt, iż towary zbywane przez dane przedsiębiorcę (świadczone przezeń usługi), będące przedmiotem zakazanej praktyki, za którą nakładana jest kara, stanowiły wyłącznie nieznaczną część obrotów uzyskanych przez danego przedsiębiorcę[6]. Na wysokość kary będą zatem miały wpływ takie okoliczności jak fakt, czy obroty uzyskane zostały na rynku relewantnym, na którym nastąpiło naruszenie (czy poza tym rynkiem), a także jak duży obrót uzyskany został przez przedsiębiorcę z towarów (usług) stanowiących przedmiot praktyki będącej naruszeniem[7].

Dla ustalenia wielkości obrotu (średniego dziennego obrotu) przedsiębiorcy, Komisja powinna wziąć pod uwagę „poprzedzający rok obrotowy” [8]. Nie jest to zatem rok kalendarzowy, który poprzedza datę wydania przez Komisję decyzji nakładającej karę, lecz ostatni, zamknięty rok obrotowy. Jest to rok, dla którego sporządzone zostały sprawozdania finansowe wskazujące na wielkość obrotów przedsiębiorcy[9]. W razie braku takich sprawozdań uwzględnieniu podlegają sprawozdania za rok bezpośrednio poprzedzający ów rok[10] (czyli będą to de facto dwa lata obrotowe poprzedzające rok nałożenia kary).

W celu określenia wysokości okresowej kary pieniężnej, Komisja najpierw wydaje decyzję ustalającą wysokość dziennej stawki kary ciążącej na przedsiębiorcy (w decyzji tej Komisja wskazuje zarazem dzień, od którego naliczana ma być kara okresowa). Ostateczna wysokość tej kary ustalana jest w razie zastosowania się przez przedsiębiorcę do obowiązku, dla wyegzekwowania którego kara ta została nałożona (czyli zaprzestania przez przedsiębiorcę zachowania stanowiącego naruszenie reguł konkurencji). W tej sytuacji Komisja wydaje drugą decyzję określającą ostateczną kwotę kary. Kwota ta może być niższa niż suma dziennych stawek kar przypadających z każdy dzień zwłoki w wykonaniu ww. obowiązku[11].

Do najwyższych kar, które nałożone zostały dotychczas na przedsiębiorców za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji należą np. kara nałożona na kartel „witaminowy” (w łącznej wysokości 855 milionów EURO), kara nałożona na uczestników kartelu producentów i płyt gipsowych (w łącznej wysokości 478 milionów EURO). Najwyższą karą nałożoną jak dotąd na pojedynczego przedsiębiorcę jest grzywna w wysokości na 497 milionów EURO; została ona wymierzona za nadużywanie pozycji dominującej przez firmę Microsoft[12].


Kryteria ustalania wysokości grzywny

Przy ustalaniu wysokości grzywny Komisja powinna wziąć pod uwagę „ciężar naruszenia” oraz o „czas trwania naruszenia”. O kryteriach tych mowa jest w samym rozporządzeniu[13].

Ciężar naruszenia

Określenie ciężaru naruszenia[14] powinno być dokonane przede wszystkim w odniesieniu do poszczególnego rodzaju naruszenia, przy uwzględnieniu zakresu jego oddziaływania na rynek (jeśli taki da się ustalić), jak również wielkości rynku relewantnego, na którym miało miejsce naruszenie[15]. Jeżeli naruszenie polega na nadużyciu pozycji dominującej, wówczas na ciężar naruszenia wpływ mają także jego rodzaj oraz cele praktyk stanowiących przejaw nadużycia[16].

Kierując się stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (dalej, ETS) wśród czynników decydujących o ciężarze naruszenia, wymienić należy:
- wielkość oraz siła ekonomiczna przedsiębiorcy (naruszyciela); czynniki te decydują bowiem o wpływie jaki na rynek wywierają zachowania tego przedsiębiorcy[17]
- rola danego przedsiębiorcy w naruszeniu, tj. czy było on liderem („inicjatorem”) zakazanej praktyki, czy też jego udział w naruszeniu był bardziej pasywny. Ten drugi przypadek zachodzić będzie np. gdy przedsiębiorca nie uczestniczył we wszystkich działaniach (zaniechaniach) spełniających znamiona naruszenia lub nie realizował wszystkich postanowień antykonkurencyjnego porozumienia[18]. O pasywności danego przedsiębiorcy w zachowaniu stanowiącym naruszenie nie można mówić w razie, gdy podjęcie przezeń tego zachowania nastąpiło wskutek wywierania na niego ekonomicznej presji ze strony innych przedsiębiorców. W takim przypadku dany przedsiębiorca powinien poinformować stosowne organy ochrony konkurencji o wskazanych zachowaniach tych przedsiębiorstw, zamiast samemu przystępować do realizacji praktyk antykonkurencyjnych[19];
- zagrożenie jakie naruszenie może mieć dla realizacji celów wspólnotowych (określono je w art. 2 TWE) [20];
- wpływ na dany rynek zachowań przedsiębiorcy stanowiących naruszenie[21] (czyli fakt czy antykonkurencyjny skutek naruszenia w ogóle wystąpił, a jeśli tak, to w jakim zakresie);
- ostrzeganie przez przedsiębiorcę-naruszyciela innych uczestników naruszenia (tu: polegającego na zawarciu porozumienia antykonkurencyjnego) o tym, iż Komisja już wszczęła kontrolę[22] u tego pierwszego (względnie u innych uczestników tego porozumienia) [23];
- zachowanie przedsiębiorcy utrudniające prowadzenie działań dochodzeniowych przez Komisję[24]; przeciwnie zachowanie przedsiębiorcy, które ułatwia Komisji stwierdzenie naruszenia, jak i doprowadzenie do jego zakończenia, są okolicznościami zmniejszającymi ciężar naruszenia, a ich wystąpienie powinno prowadzić do obniżenia kary[25].
- instytucjonalizację porozumień antykonkurencyjnych oraz środków służących ich utajnieniu[26];
- faktyczny wpływ zakazanej praktyki na pogorszenie się sytuacji ekonomicznej konsumentów oraz konkurentów[27].

Z kolei do czynników, które nie są (względnie, nie muszą być) brane pod uwagę przez Komisję przy ustaleniu ciężaru naruszenia, należą:
- okoliczność wyrządzenia (lub braku wyrządzenia) szkody konsumentom wskutek stosowania zakazanych praktyk (w tym przypadku z reguły mających postać nadużycia pozycji dominującej) [28];
- trudne położenie finansowe przedsiębiorcy, który dopuścił się naruszenia (z powyższym koresponduje możliwość nałożenia przez Komisję kary także na przedsiębiorcę, który nie uzyskał dochodów w poprzednim roku obrotowym; zob. wyżej);
- istnienie kryzysu w danym sektorze gospodarki (skłaniający danego przedsiębiorcę do podjęcia zachowań niezgodnych z art. 81 i/lub 82 TWE) [29].
- okoliczność, iż uiszczenie przez naruszyciela kary może skutkować powstaniem po jego stronie trudności finansowych (nawet prowadzących do jego niewypłacalności); okoliczność ta nie pozostaje bowiem w związku z ciężarem naruszenia[30];
- brak uzyskania przez przedsiębiorcę korzyści z dokonanego naruszenia[31].

Na podstawie ciężaru naruszenia ustalana jest przez Komisję[32] kwota zasadnicza kary, która może zostać odpowiednio zwiększona - w zależności od czasu trwania naruszenia (zob. niżej). Kwota ta wynosi:
- od 1000 do 1 miliona EURO (naruszenia o nieznacznym ciężarze); należą do nich w szczególności antykonkurencyjne praktyki wertykalne o nieznacznym zakresie oddziaływania na rynek, które zarazem oddziałują na stosunkowo niewielką część wspólnego rynku;
- od 1 miliona do 20 milionów EURO (ciężkie naruszenia); są to praktyki tak wertykalne, jak i horyzontalne, które stosowane były w większym stopniu intensywności i zarazem oddziaływały na znaczną część wspólnego rynku. Ciężkie naruszenie stanowią także nadużycia pozycji dominującej polegające na odmowie dostaw lub odmowie kontraktowania, udzielanie tzw. rabatów za wierność;
- ponad 20 milionów EURO (szczególnie ciężkie naruszenia); za takie uznawane są zwłaszcza porozumienia o zakazie importu oraz przewidujące innego rodzaju podziały rynków, porozumienia cenowe, porozumienia kontyngentowe (naruszenia art. 81 Traktatu). Z kolei szczególnie ciężkimi naruszeniami art. 82 TWE są w szczególności: nieuzasadniona odmowa dostaw, udzielanie tzw. rabatów za wierność, innego rodzaju dyskryminacje cenowe (z powyższego wynika, iż nie ma precyzyjnej granicy pomiędzy ciężkimi a szczególnie ciężkimi naruszeniami).

Bez względu na zakwalifikowanie określonego naruszenia do jednej z ww. kategorii, w żadnym przypadku nie jest dopuszczalne nałożenie kary przekraczającej procentowo określone granice kar (zob. wyżej).


Czas trwania naruszenia

Czas trwania naruszenia jest kryterium[33] podlegającym stosunkowo szerokiej interpretacji. Za czas taki uznaje się okres pomiędzy dniem, w którym dany podmiot dopuścił się naruszenia[34], a dniem, w którym ustał stan takiego naruszenia[35]. Komisja w celu określenia czasu trwania naruszenia odwołuje się do czasu trwania środków prowadzących do realizacji zakazanej praktyki. Stąd też działania podejmowane w znacznych odstępach czasu od siebie mogą być uznane za środki służące wykonaniu tej samej (jednej) praktyki antykonkurecnyjnej, wpływając zarazem na okres jej trwania[36].

Zaprzestanie naruszenia przez przedsiębiorcę może być efektem zarówno jego dobrowolnego zachowania, jak i stanowić zachowanie „wymuszone” przez Komisję (w szczególności za pomocą stosowania przez nią okresowych kar pieniężnych). Jednocześnie, obliczając czas trwania naruszenia, bez znaczenia jest fakt, czy czas ów mógłby być krótszy w przypadku, gdyby Komisja odpowiednio wcześniej podjęła działania zmierzające do usunięcia tego naruszenia, nawet jeśli Komisji można by postawić zarzut zaniedbania należytej realizacji jej zadań (obowiązków) [37].

Komisja, kierując się czasem trwania naruszenia, wyróżniła trzy kategorie naruszeń:
- naruszenia o krótkim czasie trwania (do 1 roku);
- naruszenia o średnim czasie trwania (od 1 do 5 lat);
- naruszenia o długim czasie trwania (powyżej 5 lat)[38].

Jeżeli naruszenie należy do drugiej lub trzeciej z ww. kategorii, wówczas okres trwania naruszenia ma wpływ na wysokość kwoty zasadniczej kary, ustalonej na podstawie ciężaru naruszenia (zob. wyżej). W przypadku naruszeń o średnim czasie trwania, kwota ta ulega podwyższeniu do 50%; jeśli zaś naruszenie należy do trzeciej kategorii (długi czas jego trwania), wtedy kwota zasadnicza może zostać podwyższona o 10% za każdy rok trwania naruszenia. W przypadku krótkich naruszeń (do 1 roku), czas ich trwania nie wpływa na podwyższenie kwoty zasadniczej kary (ustalonej w oparciu o ciężar naruszenia). Czas trwania naruszenia jest więc kryterium, które może skutkować odpowiednim zwiększeniem kary nakładanej przez Komisję.

Okolicznością przemawiająca na korzyść przedsiębiorcy jest fakt, iż czas trwania naruszenia został przedłużony wskutek długo trwającego postępowania (dochodzenia), którego przedmiotem stanowiło badanie tegoż naruszenia[39]. Odnosi się to jednak tylko do przypadku, kiedy przedsiębiorca ignorował zarzuty Komisji[40], zwiększając intensywność swych antykonkurencyjnych praktyk[41].

Analogicznie jak w przypadku ciężaru naruszenia, także i okres jego trwania należy uwzględniać osobno w stosunku do każdego z jego uczestników. Każdy przedsiębiorca ponosi bowiem indywidualną (osobistą) odpowiedzialność za dopuszczenia się zakazanej praktyki. Przedsiębiorca – uczestnik takiej praktyki – jest jej uczestnikiem do momentu, w którym w sposób wyraźny[42] lub w sposób konkludentny[43] oraz jawnie w stosunku do pozostałych uczestników praktyki (np. kartelu) odstąpi od jej realizacji. Milczące popieranie zachowania stanowiącego zakazane naruszenie[44] traktuje się jako przejaw pasywnego uczestnictwa w zakazanej praktyce i nie prowadzi do zwolnienia danego przedsiębiorcy z odpowiedzialności[45]. To samo dotyczy przypadku, kiedy przedsiębiorca brał udział tylko w niektórych zachowaniach składających się na naruszenie (a nawet tylko w jednym z nich) [46].


Inne kryteria

Kierując się praktyką orzeczniczą Trybunału i Komisji, wskazać można na jeszcze kilka innych (niż ciężar oraz czas trwania naruszenia) kryteriów, które są (lub mogą być) uwzględniane, przy ustalaniu wysokości kary przez Komisje (względnie w ogóle przy decydowaniu, czy w danym przypadku kara powinna zostać nałożona[47]). Do ważniejszych takich kryteriów należą: niewielki stopień zawinienia po stronie naruszyciela[48]; ponowne dopuszczenie się przez przedsiębiorcę tego samego naruszenia, za które wcześniej została już na nie nałożona kara przez Komisję[49]; zasada równości[50]. W odniesieniu do skazanej zasad Trybunał zwraca jednak uwagę, iż powinna on być brana pod uwagę tylko w ramach jednego (tego samego postępowania); nie ma zatem zastosowania w stosunku do różnych postępowań[51]. Jeśli zatem określone okoliczności (np. obciążające) zostały uwzględnione w określonym postępowaniu jako czynnik skutkujący podwyższeniem kary, to nie oznacza to, że Komisja – niezależnie od sytuacji zaistniałej w danym przypadku - weźmie je pod uwagę także w innym postępowaniu[52]. To samo odnosi się do okoliczności łagodzących[53]. Zaznaczenia wymaga, iż w praktyce bardzo istotnym kryterium wpływającym na zredukowanie wysokości kary (a nawet odstąpienie od jej nakładania) stanowi podjęcie współpracy ze strony danego przedsiębiorcy (jednego z naruszycieli) z Komisją w zakresie wykrycia faktu danego naruszenia (w szczególności wskazania innych podmiotów, które się go dopuściły). Warunki i zasady udzielania takich korzyści (stanowiące wyraz realizacji tzw. polityki „pobłażania” [54]) Komisja określiła w obwieszczenia w sprawie zwolnienia od kar oraz ich obniżania w postępowaniu kartelowym[55]. Bliższe przedstawienie tego zagadnienia wykracza poza ramy niniejszego opracowania[56].


Przedawnienie uprawnienia do nakładania kar

Uprawnienie Komisji do nałożenia zarówno grzywny, jak i okresowej kary pieniężnej za naruszenie reguł konkurencji ulega 5 – letniemu terminowi przedawnienia[57]. Ponieważ naruszenie tych reguł zakwalifikować należy jako naruszenie „ciągłe” lub „powtarzające się” termin ten obliczać należy od dnia zaniechania naruszenia[58]. Rozporządzenie określiło zdarzenia, których wystąpienie skutkuje przerwaniem biegu terminów przedawnienia. Generalnie zdarzeniem tym jest podjęcie wszelkich działań przez Komisję lub organ ochrony konkurencji państwa członkowskiego w celu przeprowadzenia dochodzenia lub postępowania w odniesieniu do naruszeń”. Bieg przedawnienia uznaje się za przerwany w dniu, w którym co najmniej jeden uczestnik naruszenia został powiadomiony o ww. działaniach[59]. Przerwanie terminów przedawnienia skutkuje rozpoczęciem ich biegu na nowo. Jednocześnie (w celu zwiększenia ochrony pewności prawnej) wprowadzono maksymalną granicę terminów przedawnienia. W każdym przypadku termin ten upływa najpóźniej w dniu, w którym upływa okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia, a Komisja nie nałożyła grzywny lub okresowej kary pieniężnej[60]. Oznacza to, że nałożenie przez Komisję kary (za naruszenie reguł konkurencji) nie będzie dopuszczalne po 10 lat (od daty zaniechania naruszenia). Nie dotyczy to przypadku, kiedy decyzja Komisji (w drodze której nakłada ona kary) została zaskarżona do ETS (o zaskarżeniu tym, zob. niżej). W takim przypadku dochodzi do zawieszenia biegu terminów przedawnienia. Wówczas ww. okresy zostają przedłużone o okres tego zawieszenia[61], czyli do czasu wydania przez Trybunał rozstrzygnięcia w sprawie, której dotyczy decyzja Komisji; datą kończącą ów okres jest dzień ogłoszenia rozstrzygnięcia Trybunału[62].

Skutkiem upływu omawianego tu terminu przedawnienia jest utrata przez Komisję uprawnienia do nałożenia kary na danego przedsiębiorcę za dane naruszenie. Nie wyklucza to oczywiście możliwości nałożenia przez Komisję kary za inne naruszenie, którego dopuścił się ten sam przedsiębiorca.


Weryfikacja decyzji Komisji nakładających kary przez Trybunał

Decyzje Komisji, na mocy których nakłada ona kary na przedsiębiorcę podlegają (jak inne decyzje) zaskarżeniu do ETS (na zasadach ogólnych[63]). Co do zasady kryterium, w oparciu o które ETS bada zaskarżoną decyzję, jest jej legalność (zgodność z prawem) [64]. Kryterium to obowiązuje także przy weryfikacji decyzji nakładającej karę; w tym jednak przypadku zakres kognicji ETS został poszerzony. Art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 przyznaje ETS nieograniczoną jurysdykcję w zakresie odwołań od takich decyzji. Trybunał może bowiem uchylić, obniżyć lub podwyższyć nałożoną grzywnę lub okresową karę pieniężną. Trybunał nie musi więc ograniczać się wyłączenie do badania zgodności z prawem decyzji Komisji, mając uprawnienie do ingerowania także w treść (meritum) zaskarżonych decyzji (tzw. uprawnienie o charakterze reformatoryjnym). W zakresie jego realizacji, ETS działa w granicach własnego uznania[65]. ETS, kontrolując decyzje Komisji, nie jest związany metodą obliczania wysokości kary ustalonej w tej decyzji; może zastosować własną metodę, uwzględniając zarazem wszelkie okoliczności danego przypadku[66]. Nie jest jednak wykluczone oparcie się przez sąd na metodzie przyjętej przez Komisję.

Uchylenie przez ETS kary (a ściślej decyzji ją zawierającej) oznacza, że przedsiębiorca nie będzie miał obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej tytułem grzywny lub okresowej kary pieniężnej. W przypadku gdy kwota ta została już uiszczona, powstanie po jego stronie uprawnienie do żądania jej zwrotu od Komisji. Zmniejszenie kary nałożonej na mocy zaskarżonej decyzji będzie mieć w szczególności miejsce w razie, gdy jest ona – zdaniem sądu – nieproporcjonalna do danego naruszenia (tj. jego ciężaru, czasu trwania, rodzaju; zob. wyżej) lub też Komisja w sposób oczywisty i nieusprawiedliwiony dopuściła się naruszenia zasady równości podmiotów. Trybunał może również zwiększyć karę. Dopuszczono zatem możliwość reformationis in peius, czyli pogorszenia sytuacji prawnej skarżącego; w dotychczasowej praktyce ETS nie podniósł wysokości kary nałożonej przez Komisję.


Zapłata i egzekucja kary

Decyzje Komisji, które nakładają zobowiązanie pieniężne na podmioty inne niż państwa stanowią tytuł egzekucyjny[67]. Nie ma wątpliwości, iż decyzja Komisji, w drodze której wymierza ona karę rodzi zobowiązanie pieniężne (po stronie ukaranego). Decyzje te są skuteczne z datą ich doręczenia jej adresatowi[68]. Z tą datą uzyskują zarazem moc tytułu egzekucyjnego. Zaskarżenie przez przedsiębiorcę decyzji Komisji do ETS - co do zasady[69] - nie rodzi skutku zawieszającego[70]. Wniesienie tej skargi nie prowadzi zatem do wstrzymania egzekucji. Jeśli zostanie wniesiona skarga na decyzję Komisji, a zarazem jej adresat uiści kwotę tytułem kary, wówczas Komisja kwotę tę przekazuje na osobne (oprocentowane) konto bankowe. Jeśli ETS uzna decyzję Komisji jako nieważną (w całości) lub też jeżeli obniży on wysokość kary nałożonej przez Komisję (zob. wyżej), wówczas Komisja ma obowiązek zwrotu całości (lub części) kwoty zapłaconej przez adresata decyzji – wraz z odsetkami (które naliczone zostały na ww. koncie) [71].

Z uprawnienia Komisji do wymierzania grzywny wynika zarazem jej prawo do wyznaczenia terminu, w ciągu którego grzywna ta powinna zostać zapłacona, a także do ustalenia wysokości odsetek ciążących na ukaranym w razie opóźnienia w jej zapłacie. Termin ten z reguły wynosi 3 miesiące liczone od daty doręczenia decyzji (o nałożeniu grzywny) ukaranemu przedsiębiorcy[72]. Komisja ustala także wysokość odsetek podlegających uiszczeniu w razie braku terminowej zapłaty przez przedsiębiorcę kwoty tytułem kary. W praktyce wysokość tych odsetek była równa wysokości odsetek obowiązujących dla czynności (z reguły kredytów refinansowych) Europejskiego Banku Centralnego, wynosząc około 3,5%[73].

Zarwano grzywny, jak i okresowe kary pieniężne wymierzane są w EURO[74]. W takiej także walucie podlegają uiszczeniu. Ich zapłata powinna nastąpić na konto Komisji, zasilając budżet Wspólnoty[75].

Postępowanie egzekucyjne (w sprawie wykonania decyzji Komisji nakładającej zobowiązanie pieniężne na podmioty inne niż państwa), regulowane jest przez przepisy procedury cywilnej obowiązujące w państwie, na terytorium którego ma ono miejsce[76]. Jeśli zatem adresatem decyzji Komisji nakładającej karę będzie przedsiębiorca podlegający prawu polskiemu, wówczas ściągnięcie - dobrowolnie niespłacanej przezeń kary - nastąpi w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego[77].

W rozporządzeniu przewidziano także terminy przedawnienia dla egzekwowania kar nałożonych przez Komisję. Termin ten wynosi 5 lat obliczanych od dnia, w którym decyzja (o nałożeniu kary) stała się ostateczna[78]. Dniem takim jest data, w której upłynął termin na zaskarżenie tej decyzji do Trybunału[79] lub data oddalenia przez ETS skargi na decyzję Komisji[80]. Upływ tego terminu oznacza, że w stosunku do przedsiębiorcy nie może zostać wszczęte postępowanie zmierzające do wyegzekwowania zapłaty kwoty tytułem nałożonej na niego kary.

------------------------------

[1] Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzony dnia 27 marca 1957 r w Rzymie (Dz. Urz. WE z dnia 24 grudnia 2002 r. C 325, s.33); dalej TWE.

[2] Rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2002 r nr 1/2003 w sprawie stosowania art. 81 i 82 TWE (Dz. Urz. WE z dnia 4 stycznia 2003 r. nr 1, s. 1 i n.).

[3] Zob. art. 23 ust. 2 lit. „a” rozporządzenia nr 1/2003.

[4] Nakaz taki wydawany jest w drodze decyzji Komisji na podstawie art. 7 rozporządzenia nr 1/2003; szerzej o tym, zob. K. Kohutek, Środki przysługujące Komisji w razie naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji (w:) Prawo i Podatki Unii Europejskiej 2006/2, s. 15 - 21.

[5] Sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 495.

[6] Sprawa 100/80: Musique Diffusion Francaise i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1980, s. 1825; sprawa T – 77/92: Parker Pen, Zb. Orz. 1994, s. II - 549; sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.).

[7] Sprawa T – 77/92: Parker Pen, Zb. Orz. 1994, s. II- 549.

[8] „in the preceding business year”; „im vorausgegangenen Geschäftsjahr“.

[9] Sprawa T – 334/94: Sarrio przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1998, s. II – 1439; sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 495; sprawa T 213/00: CMA CGM i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, II – 913; sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.).

[10] Zob. Wytyczne Komisji dotyczące wymierzania kar pieniężnych (Dz. Urz. 1998 nr C 9, s. 3); dalej Wytyczne.

[11] Podstawę do takiego obniżenia stanowi art. 24 ust. 2 zd.1 rozporządzenia nr 1/2003.

[12] Dane, za J. Schwarze, A. Weitbrecht A., Grundzüge des europäischen Kartellverfahrensrecht. Die Verordnung (EG) Nr. 1/2003, Baden-Baden 2004, s. 141.

[13] Zob. art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003.

[14] „gravity of the infringement”; „die Schwere der Zuwiderhandlung”.

[15] Takie stanowisko zajęła Komisja w Wytycznych.

[16]Sprawa T – 203/01: Michelin przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, s. II - 4071.

[17]Sprawa 100/80: Musique Diffusion Francaise i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1980, s. 1825; sprawa 96/62: IAZ i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1983, s. 3369.

[18] Sprawa T – 334/94: Sarrio przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1998, s. II – 1439; sprawa C - 204/00: Aalborg (i inni) przeciwko Komisji; wyrok z dnia 7 stycznia 2004 r.; dotąd niepublik.

[19] Sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.).

[20] Ibidem.

[21] Sprawa 112/98: Mannesmannröhren – Werke przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2001, s. II - 729

[22] Kontrola ta realizowana jest na podstawie art. 20 i/lub 21 rozporządzenia nr 1/2003; o uprawnieniach jakie w tym zakresie przysługują Komisji, zob. K. Kohutek, Uprawnienia Komisji Europejskiej do kontroli przedsiębiorstwa w postępowaniu w sprawie o naruszenie art. 81 i 82 TWE (w:) Prawo i Podatki Unii Europejskiej 2006/9, s. 25-33.

[23] Sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.).

[24] Decyzja Komisji w sprawie Bayo – n - ox Dz. Urz. z 1990 r. nr L 21, s. 71; zaznaczenia wymaga, iż utrudnianie lub tym bardziej uniemożliwianie takich działań, stanowi samodzielne, podlegające karze naruszenie (zob. art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003).

[25] Sprawy połączone T – 45/98 oraz T – 47/98: Krup Thyssen i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2001, s. II – 3757; sprawa C – 298/98 P: Finnboard przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. I – 10157; sprawa T – 311/94: BPB Eendracht przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1998, II – 1129; sprawa T - 347/94: Mayr – Melnhof, Zb. Orz. 1998 s. II – 1751.

[26] Sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 495.

[27] Zob. Wytyczne.

[28] Sprawa T – 219/99: British Airways, Zb. Orz. 2003 II – 5917.

[29] Sprawa T 16/99: Lögstör przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2002, s. II – 1623 II – 1021; sprawa T – 13/89: ICI, Zb. Orz. 1992, s. II – 1021.

[30] Sprawa T – 156/94: Aristrain przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1999, s. II – 645; sprawa 100/80: Musique Diffusion Francaise i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1980, s. 1825; sprawa T – 145/89: Baustahlgewerbe, Zb. Orz. 1995, s. I – 865.

[31] sprawa T - 213/00: CMA CGM i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, II – 913; sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.); Sprawa T – 143/89: Ferriere Nord, Zb. Orz. 1995, s. II – 917.

[32] Komisja wydała w tym zakresie wytyczne dotyczące wymierzania kar pieniężnych (Dz. Urz. 1998 nr C 9, s. 3); dalej Wytyczne.

[33] „duration of the infringement“; „die Dauer der Zuwiderhandlung“.

[34] Np. zawarte zostało antykonkurencyjne porozumienie.

[35] Np. zaprzestano realizacji antykonkurencyjnej praktyki.

[36] Sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 459.

[37] Sprawa T - 34/93: Societe Generale przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1995, s. II – 545; sprawa 209/78: Van Landewyck i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1980, s. 3125.

[38] Zob. Wytyczne.

[39] Sprawa T – 203/01: Michelin przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, s. II - 4071; sprawy połączone 6/73, 7/73: Instituto Chemioterapico i Commercial Solvents przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1974, s. 223; sprawa T- 83/91: Tetra-Pak przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1994, s. II – 755.

[40] Zarzuty takie Komisja może przedłożyc przedsiębiorcy na podstawie art. 27 ust. 1 rozproządzenia nr 1/2003.

[41] Sprawa T – 219/99: British Airways, Zb. Orz. 2003 II – 5917.

[42] Np. przez wyraźne oświadczenie złożone na posiedzeniu stron kartelu.

[43] Np. przez zerwanie dalszych kontaktów ze stronami kartelu.

[44] Tj. bez jawnego zdystansowania się od realizacji jego antykonkurencyjnych celów.

[45] Sprawa C - 204/00: Aalborg (i inni) przeciwko Komisji; wyrok z dnia 7 stycznia 2004 r.; dotąd niepublik.).

[46] Sprawa T – 17/99: KE KELIT przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2002, s. II - 1647; sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 495; sprawa T – 9/99: HFB Holding i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2002, s. II – 1487.

[47] Jak to wyżej wskazano kary grożące za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji mają charakter fakultatywny.

[48] Sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 459.

[49] Sprawa T – 141/94: Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1999, s. II – 347.

[50] Sprawa T – 142/89: Boël przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1995, s. II – 867; sprawa T - 25/95 i dalej: CBR i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2000, s. II – 495; sprawa T – 143/89: Ferriere Nord, Zb. Orz. 1995, s. II – 917

[51] Sprawa T – 29/92: SPO i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1995, s. II – 28.

[52] Sprawa T – 203/01: Michelin przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, s. II - 4071; sprawa 100/80: Musique Diffusion Francaise i inni przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1980, s. 1825; sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.)

[53] sprawa T – 7/89: Hercules Chemicals przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1991, s. II – 1711; prawa T – 13/89: ICI, Zb. Orz. 1992, s. II – 1021; sprawa T - 347/94: Mayr – Melnhof, Zb. Orz. 1998, s. II – 1751; sprawa T 16/99: Lögstör przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2002, s. II – 1623 II – 1021; sprawa T – 203/01: Michelin przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, s. II – 4071; sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.).

[54] „leniency”.

[55] Dz. Urz. z dnia 13 lutego 2002 nr C 45 r., s. 3; F. Arabault, F. Peiero, The Commission’s New..., s. 15 i n.

[56] Zob. np. P. Wierzbicki P., Zwolnienia od kary i jej redukcje w sprawach kartelowych we wspólnotowym prawie konkurencji (w:) Prawo i Podatki w Unii Europejskiej 1/2005, s. 34.

[57] Art. art. 25 ust. 25 ust. 1 lit. „b” rozporządzenia nr 1/2003.

[58] Art. 25 ust. 2 zd.2 rozporządzenia nr 1/2003.

[59] Art. 25 ust. 3 rozrządzenia nr 1/2003. W przepisie tym zawarto także katalog (przykładowych) działań Komisji (krajowego organu antymonopolowego), które przerywa bieg przedawnienia.

[60] Art. 25 ust. 5 zd.2 rozporządzenia nr 1/2003.

[61] Art. 25 ust. 5 zd.3 oraz art. 25 ust. 5 rozporządzenia nr 1/2003.

[62] Sprawa T – 305/94: Limburgse Vinyl Maatschappij, Zb. Orz. 1999, s. II – 931

[63] Czyli w trybie określonym art. 225 oraz 230 Traktatu.

[64] Zob. art. 230 akapit 1 Traktatu.

[65] Sprawa T – 345/94: Stora przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2002, s. II - 843; zob. sprawę T – 224/00: Archer Daniels Midland przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2003, s. II – 2597; sprawa: T - 236/01 Tokai Carbon i inni przeciwko Komisji (wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotąd niepublik.).

[66] Sprawa T – 156/94: Aristrain przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1999, s. II – 645.

[67] Art. 256 ust. 1 TWE

[68] Art. 254 ust. 3 TWE.

[69] ETS może także - jeśli uzna, że okoliczności tego wymagają - zarządzić zawieszenie wykonania zaskarżonego aktu, czyli decyzji nakładającej karę (zob. art. 242 zd.2 TWE).

[70] Art. 242 zd.1 TWE.

[71] Sprawa T – 171/99: Corus przeciwko Komisji Zb. Orz., 2001, s. II – 2967.

[72] G.-K. de Bronett, Kommentar zum europäischen Kartellverfahrensrecht. VO 1/2003, München 2005, s. 151.

[73] Sprawa T – 275/94: CB przeciwko Komisji, Zb. Orz. 1995, s. II – 2169; sprawa T 23/99: LR AF, Zb. Orz. 2002, s. II – 1705.

[74] Zob. rozporządzenie nr 1103/97 z dnia 17 lipca 1997 r. w sprawie niektórych przepisów dotyczących wprowadzenia EURO (Dz. Urz. 1997 nr L 162, s. 1).

[75] Sprawa T – 171/99: Corus przeciwko Komisji, Zb. Orz. 2001, s. II – 2967.

[76] Art. 256 akapit 2 TWE.

[77] Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Dz. U. nr 43 poz. 296, ze zm. (zob. art. 758 i n. tej ustawy, regulujące postępowanie egzekucyjne).

[78] Art. rozporządzenia nr 1/2003.

[79] Wynosi 2 miesiące od daty doręczenia przez Komisję przedsiębiorstwu (związkowi przedsiębiorstw) decyzji nakładającej karę na ten podmiot (zob. art. 230 akapit 5 TWE).

[80] Sprawa T – 305/94: Limburgse Vinyl Maatschappij, Zb. Orz. 1999, s. II – 931.